“Onrein, onrein”: De moed om de waarheid te spreken

De parasha van deze week beschrijft een persoon die lijdt aan tzara’at, een mysterieuze huidaandoening. Na de diagnose door de priester krijgt de getroffen persoon een opvallende en verontrustende instructie:

“Wie aan deze aandoening lijdt, moet gescheurde kleren dragen, zijn haar los laten hangen, zijn bovenlip bedekken en uitroepen: ‘Onrein! Onrein!’” (Leviticus 13:45)

De persoon wordt vervolgens naar buiten het kamp gestuurd – afgezonderd van de gemeenschap.

Op het eerste gezicht lijkt dit bevel hard, zelfs wreed. Waarom zou een lijdend persoon verplicht zijn om publiekelijk zijn onreinheid te verklaren en isolatie te ondergaan?

Vanuit het perspectief van Mussar onthult dit gedeelte iets diepgaands: de spirituele kracht van waarheid, nederigheid en verantwoordelijkheid als fundament van onze positie in de gemeenschap.

Waarheid: De Werkelijkheid Benoemen

In de Torah en Mussar is emet – waarheid – fundamenteel. Rabbi Shlomo Wolbe leerde dat “waarheid aanwezig is wanneer niets de objectieve werkelijkheid tegenspreekt.” Eeuwen eerder schreef Rabbeinu Bachya ibn Paquda in Plichten van het Hart dat een mens een persoonlijke balans moet opmaken en zijn plichten nauwkeurig moet beoordelen. Waarheid is de basis waarop alle andere eigenschappen rusten.

Rabbi Eliyahu Dessler leert dat zelfbedrog een van de grootste obstakels voor spirituele ontwikkeling is. Iemand kan een heel leven gevangen zitten in een illusie – de waarheid verdedigen, rationaliseren en vermijden – zonder ooit onder ogen te zien wat herstel behoeft.

De kreet “Onrein! Onrein!” kan daarom worden begrepen als een daad van radicaal de waarheid vertellen. Het is niet slechts een publieke aankondiging; het is een moment van innerlijke helderheid. De gekwelde persoon benoemt zijn werkelijkheid. De illusie wordt verbroken.

De wijzen merken op dat de herhaling van “Onrein, onrein” twee doelen dient: anderen waarschuwen en mededogen opwekken, de gemeenschap uitnodigend om met zorg en gebed te reageren. (Talmoed Moed Katan 5a)

Dit moment is pijnlijk, maar ook bevrijdend. De waarheid opent de poorten naar transformatie. Men kan niet herstellen van wat men weigert te erkennen. De verklaring wordt de eerste stap in het helingsproces: de moed om te zeggen: in mij klopt er iets niet.

Nederigheid: Zonder het Masker er staan

De rabbijnse traditie koppelt tzara’at vaak aan morele tekortkomingen, met name negatieve en schadelijke taal (lashon hara). De Talmoed maakt dit verband expliciet. In Arakhin 15b leren de wijzen dat iemand die lashon hara pleegt zulke diepe schade aanricht dat het vergeleken wordt met de drie ernstigste zonden. Omdat dergelijke taal verdeeldheid zaait tussen mensen, vereist de Torah dat de spreker alleen woont – oog om oog, tand om tand.

Leven in waarheid vereist anavah / nederigheid. Nederigheid betekent niet zelfverloochening. Het betekent jezelf accuraat zien: noch je grootsheid overdrijven, noch je tekortkomingen ontkennen. Zoals de Alter van Kelm leerde, is ware nederigheid het vermogen om jezelf precies te zien zoals je bent, zonder vervorming.

De getroffen persoon staat bloot voor de gemeenschap zonder het masker van perfectie. Dit is zwaar tegencultureel. Het instinct van het ego is om zijn imago koste wat kost te beschermen. Toch begint transformatie precies daar waar het masker afvalt.

Een les uit de herstelliteratuur verwoordt dit inzicht krachtig:

“Pas wanneer men zich niet langer kan verbergen voor de chaos in het eigen leven, valt men in de armen van ware nederigheid.”

De illusie stort in en er kan iets eerlijkers tevoorschijn komen. In plaats van te zeggen: “Het gaat goed met me,” zegt nederigheid: “Ik heb werk te doen.”

Wanneer het ego stopt met zichzelf te verdedigen, wordt de ziel ontvankelijk voor lessen. Ibn Paquda beschrijft de vruchten van deze waarheid als “begeerlijker dan goud, zoeter dan honing.” Wat begint als bitterheid verandert in zoetheid. Wat begint als blootstelling leidt tot groei.

Het doorbreken van zelfbedrog

Een extreem voorbeeld van dit proces is te zien in het herstel van een verslaving. Stap één van de Twaalf Stappen luidt: “We gaven toe dat we machteloos waren… en dat ons leven onbeheersbaar was geworden.” Dit is de moderne echo van “Onrein! Onrein!” – het moment waarop iemand stopt met zich te verbergen en eindelijk de waarheid vertelt.

De Talmoed verwoordt een soortgelijk idee: “Wie komt om zichzelf te reinigen, wordt geholpen; wie komt om zichzelf te bezoedelen, de weg wordt geopend” (Yoma 38b).

Of de gehechtheid nu aan materiële zaken, controle, werk of perfectionisme is, het patroon is hetzelfde: een weigering om de realiteit onder ogen te zien. De verhalen die we onszelf vertellen – ‘Het gaat goed met me, ik kan er elk moment mee stoppen’ – houdt ons gevangen.

De instructie van de Torah is geen vernedering omwille van de vernedering zelf. Het is bevrijding middels de waarheid. De oproep is niet tot schaamte, maar tot ontwaken.

De rommel opruimen: Het werk van verantwoordelijkheid

Zodra de werkelijkheid is benoemd, opent het pad van terugkeer zich.

De Torah beschrijft een periode van afzondering. Hoewel niet expliciet, nodigt Mussar ons uit om dit te zien als een ruimte voor zelfonderzoek (cheshbon ha’nefesh, letterlijk: dagboek van de ziel). Ibn Paquda leert dat iemand door middel van zo’n dagboek zijn of haar spirituele werk kan ontdekken: waaraan actie moet worden ondernomen en waarnaar gestreefd moet worden.

Waarheid verdrijft de mist van zelfbedrog.

Nederigheid verzacht het hart.

Verantwoordelijkheid gidst naar het herstelproces.

In Mussar betekent verantwoordelijkheid / achrayut het opruimen van de rommel: het herstellen van schade, het veranderen van gedrag en het op één lijn brengen van iemands leven met de waarheid.

De parallel met de Twaalf Stappen is treffend. Net zoals de getroffen persoon een gestructureerd proces van terugkeer doorloopt, zo leiden de stappen iemand door middel van morele zelfreflectie, bekentenis, het goedmaken van fouten en voortdurende verantwoording.

Stap voor stap begint de persoon die ooit buiten het kamp stond aan zijn terugreis. Dit is geen passieve genezing. Het is gedisciplineerd werk van geest, hart en ziel.

De Torah versterkt dit beeld. Het ritueel: Twee vogels worden gebracht. De ene wordt geslacht en de andere wordt losgelaten in het open veld. De wijzen verbinden deze vogels met spraak. De ene vogel staat voor woorden die kwetsen; de andere voor woorden die genezen. Het werk van teshuvah is niet alleen het stoppen van schadelijke spraak, maar ook het transformeren van spraak in een kracht voor het leven.

Terugkeer naar de Cirkel

Parasha Tatzria-Metzora eindigt niet met uitsluiting. Het eindigt met terugkeer.

De terugkeer voltrekt zich in fasen – eerst naar het kamp, ​​en pas later naar de eigen tent. Herstel kost tijd. Het brengt de fysieke, sociale en spirituele dimensies van de persoon weer in balans.

De kreet “Onrein! Onrein!” was niet het einde van het verhaal – het was het begin. Het moment waarop illusie plaats maakte voor waarheid. Het moment waarop iemand uit zijn schuilplaats stapte.

Door waarheid, nederigheid en verantwoordelijkheid vindt degene die buiten het kamp stond een weg terug.

Tazria-Metzora herinnert ons eraan dat niemand wordt gedefinieerd door zijn tekortkomingen. De ziel is altijd in staat tot terugkeer. De Alter van Slobodka leerde dat de mens gadlut ha’adam bezit – een grootsheid geworteld in het feit dat hij naar Gods beeld is geschapen. Teshuvah is een terugkeer naar die inherente waardigheid.

Waarheid opent de poort.

Nederigheid stelt ons in staat binnen te komen.

Verantwoordelijkheid brengt ons thuis.

Zoals Rabbi Nachman van Breslov leerde: “Als je gelooft dat het mogelijk is om schade aan te richten, geloof dan ook dat het mogelijk is om te herstellen.”

Rabbi Winokur werkte samen met Hannah L. aan de publicatie van Mussar in Recovery: A Jewish Spiritual Path to Serenity and Joy (Ben Yehuda Press).

Download deze parasha

Het oorspronkelijke commentaar in het Engels

Deze zomer vieren Amerikanen de 250e verjaardag van de Verenigde Staten, genoemd naar het volkslied: “Het Land van de Vrije mensen.” Vrijheid staat centraal in de politieke, morele en spirituele waarden van dat land. Volgens de Onafhankelijkheidsverklaring is het, na het leven, het belangrijkste en een voorwaarde voor “het nastreven van geluk”. Vrijheidszoekers van over de hele wereld – velen van hen Joods – zijn naar de Verenigde Staten gekomen om te genieten van de vrijheden die in de Grondwet zijn vastgelegd: de vrijheid van vreedzame vergadering, van godsdienstuitoefening, van de pers en, bovenal, de vrijheid van meningsuiting.

Morgenavond vieren wij Joden ons eigen nationale feest van vrijheid. Pesach herdenkt de bevrijding van ons volk uit de slavernij, millennia geleden. We vieren het door hier en nu onze vrijheden uit te oefenen: door samen te komen rond de sedertafel, een zeer nauwgezet ritueel te volgen, te lezen uit een van de vele gepubliceerde hagadot en, het allerbelangrijkste, door vrijuit ons verhaal te vertellen. Zoals Mozes ons instrueert in de Torah-lezing voor de eerste dag:

“En als dan jullie kinderen tot jullie zullen zeggen: ‘Wat betekent deze handeling voor jullie?’, zeg dan: ‘Een Pesachoffer is het voor de Eeuwige, omdat Hij de huizen van de kinderen van Israël in Egypte is voorbijgegaan -pesach- toen Hij Egypte dodelijk trof, versloeg, maar onze huizen redde.'” (Exodus 12:26-27)

Het is geen toeval dat de Hebreeuwse naam van het feest, Pesach, een woordspeling is: peh sach, ‘de mond spreekt’. Spreken, zo moeten we begrijpen, is op zichzelf bevrijdend, en daarom worden we aangemoedigd om vrijuit te spreken; “wie uitweidt over de uittocht uit Egypte,” zegt de Hagada, “wordt terecht geprezen” (door God, zo niet door gasten). Lang vóór de Amerikaanse grondleggers erkenden de Joodse wijzen al dat vrijheid die door strijd is verworven, wordt behouden door spraak, dat vrijheid niet de afwezigheid van dwang is, maar de aanwezigheid van communicatie.

Maar de wijzen erkenden ook iets anders: dat vrijelijk gesproken taal niet altijd verstandig wordt gebruikt. “Dood en leven liggen in de kracht van de tong,” schrijft het bijbelse boek Spreuken (en we merken op welke van de twee eerst komt). Een rabbijnse leer vergelijkt de tong met een pijl die, in tegenstelling tot een zwaard, van dichtbij of van veraf kan toeslaan. We kunnen dit des te meer waarderen in ons tijdperk van sociale media, waarin elk woord overal tegelijk kan aankomen. Nooit in de geschiedenis is er grotere vrijheid van meningsuiting geweest – en nooit is het gevaar van ongeremde spraak zo duidelijk geweest.

Dat gevaar schuilt niet alleen in de schade die onze woorden anderen kunnen berokkenen. De manier waarop we spreken heeft minstens evenveel impact op onszelf. Laster, zo leert onze traditie, ‘doodt’ drie mensen: degene die het moet verduren, degene die het hoort en degene die het uitspreekt. Hetzelfde geldt voor spot, vleierij, godslastering en dergelijke. We worden net zozeer beïnvloed door wat we zeggen als door wat we lezen en horen. Rabbi Yisrael Salanter, de grondlegger van de moderne Mussar-beweging, maakte dit punt meer dan een eeuw geleden al: “Niet alles wat gedacht wordt, moet gezegd worden, niet alles wat gezegd wordt, moet geschreven worden, niet alles wat geschreven wordt, moet gedrukt worden en niet alles wat gedrukt wordt, moet gelezen worden.” Vervang “gedrukt” door “gepubliceerd” en de boodschap is actueler dan ooit.

Wat moet er gezegd (of gepubliceerd) worden? Hoe moeten we ons recht op vrije meningsuiting uitoefenen om op de juiste manier te spreken? Het Jodendom biedt praktische ideeën die geschreven en gedrukt zijn en – zoals Rabbi Salanter ongetwijfeld zou beamen – het lezen waard zijn. Pirkei Avot, een klassieke tekst over Joodse ethische inzichten, noemt zeven gewoonten van mensen die hun woorden wijs gebruiken:

Zeven kenmerken typeren de onverstandige, en zeven de wijze: De wijzen spreken niet in het bijzijn van mensen die wijzer zijn dan zij; zij onderbreken hun vrienden niet; zij antwoorden niet overhaast; zij vragen wat relevant is en antwoorden ter zake; zij spreken in een ordelijke volgorde; van wat zij niet gehoord hebben, zeggen zij: “Ik heb het niet gehoord”; zij erkennen de waarheid. Het tegenovergestelde hiervan kenmerkt de ‘kluit’. (Zie Pirkei Avot 5:9.)

Deze kenmerken lijken misschien eenvoudig op papier, maar in de praktijk blijken ze dat niet te zijn. Wanneer heeft een publiek figuur voor het laatst “ter zake” geantwoord? Hoe snel zijn onze buren bereid hun mening te geven over het laatste nieuws? Wie van ons heeft er niet wel eens een e-mail of sms verstuurd uit woede of frustratie? Hoe wijs we ook met onze woorden omgaan, de waarheid is dat we allemaal wel eens de onhandige zijn – misschien wel vaker dan we willen toegeven.

Voor alle duidelijkheid: “kluit” is hier geen belediging. Het is een vertaling van het Hebreeuwse woord golem, wat letterlijk “ongevormde massa” betekent (zoals een “kluit” aarde). De middeleeuwse filosoof Maimonides vergelijkt een golem met een werktuig in wording dat weliswaar zijn basisvorm heeft, maar nog niet “voltooid en verfijnd” is. In die zin, legt hij uit, is onze golem een ​​”ongevormd persoon” die deugden van karakter en intellect bezit, maar wiens middot, of zielskenmerken, nog niet in een staat van shlemut, “heelheid”, verkeren. De weg naar wijsheid ligt in het verfijnen van die kenmerken tot steeds hogere niveaus van spirituele perfectie.

En dat is waar Mussar om de hoek komt kijken. Vanuit het perspectief van Mussar bieden de zeven gewoonten van wijs spreken ons een leerplan van zeven corresponderende middot: stilte, eer, geduld, eenvoud, orde, nederigheid en waarheid. Elk van deze zou dayenu, “genoeg” zijn om de manier waarop we onze woorden gebruiken ten goede te vormen; Samen transformeren ze niet alleen onze spraak, maar ook ons ​​leven. De 18e-eeuwse Mussarnik en Maskil, Naphtali Herz Wessely, schrijft:

“Wie woorden van wijsheid heeft verzameld en de gewoonten van zijn ziel heeft verfijnd in overeenstemming met zijn kennis, tot het punt dat hij zich wijs gedraagt, wordt een ‘wijze’ genoemd… En wanneer iemand wijs wordt, wordt hij een begeerlijk vat, ‘een voorbeeld van volmaakte vorm, vol schoonheid’, want alle krachten van zijn ziel handelen met rechtvaardigheid en oprechtheid in wijsheid.”

Een laatste gedachte om mee te nemen naar Pesach en door de volgende zeven weken van de Omer (en misschien zelfs tot 4 juli). De Torah vertelt ons dat de woorden van de Tien Geboden charut, ‘gegraveerd’ waren, door God op de stenen tafelen. De Wijzen leren ons dit woord echter te lezen als cheirut: ‘vrijheid’. Wij bidden dat we met Shawoeot, het feest waarop we de ontvangst van de Tien Geboden herdenken, de vrijheid van deze woorden – de ware vrijheid van meningsuiting – ter harte zullen nemen en opnieuw zullen omarmen.

Chag Pesach sameach! Moge het een vrolijk en vrij Pesach zijn!

Download deze parasha

Het oorspronkelijke commentaar in het Engels

De gave van een stille, liefdevolle ruimte om dichter bij het Goddelijke te komen

Rebbe Nachman van Breslov staat bekend om zijn lessen over de beoefening van hitbodedut (zichzelf afzonderen, in gesprek met HaShem). Volgens hem is het een oefening om tijd door te brengen in afzondering, vaak alleen, om met HaShem te spreken; om de diepe vragen, zorgen en angsten die de ziel kwellen te ‘bespreken.’ Het kan leiden tot een versterking van iemands persoonlijke relatie met het Goddelijke.

“De Rebbe zei: Inderdaad, wanneer God iemand bijstaat in zijn hitbodedut, is hitbodedut als een gesprek tussen vrienden.” (Likutei Moharan, deel II 99:1:3)

De Mussar-traditie omvat ook de beoefening van hitbodedut. Rabbi Shlomo Wolbe schrijft:

“Een levende verbinding met de Schepper – dat is iets geweldigs. Iemand die zich bezighoudt met Torah-studie en het doen van mitswot, is dichtbij [deze verbinding], maar toch bereiken niet velen die. Alleen in tijden van stilte en afzondering [hitbodedut] kan iemand zich volledig bewust zijn van zijn verbinding met de Schepper. Zonder de bewuste wil om dit geweldigs te ontwaken, zal het zeker niet ervaren worden.” (Alei Shur, deel 1, blz. 183, vertaald door Rabbi Avi Fertig)

Rav Wolbe voegt eraan toe: “Hitbodedut wordt niet gemeten aan de hand van afstand nemen van de wereldse zaken, maar eerder aan het bewustzijn van en iemand’s gehechtheid aan zijn spirituele wortels.”

Ik ontdekte deze praktijk voor het eerst vele jaren geleden, tijdens het bestuderen van de parasha van deze week. Geïntrigeerd en geleid door rabbijnse lessen over het eerste woord van de parasha en de manier waarop het in de Torah geschreven staat, וַיִּקְרָ֖א Vajikra, met zijn kleine, hangende aleph, heb ik ‘geroepen worden’ en ‘nadering’ op een zeer diepgaande manier in mijn leven geïntegreerd; in een tijdsruimte gecreëerd voor stilte en een intiem gesprek met het Goddelijke, hitbodedut.

וַיִּקְרָ֖א אֶל־מֹשֶׁ֑ה וַיְדַבֵּ֤ר יְהֹוָה֙ אֵלָ֔יו מֵאֹ֥הֶל מוֹעֵ֖ד לֵאמֹֽר׃

“HaShem riep Moshe en sprak met hem vanuit de tent van samenkomst…”

ויקרא /Vajikra, de wortel ervan (kuf-reish-aleph) kan worden gevonden in Karav, wat ‘naderbij komen’ betekent. HaShem riep Moshe om hem dichterbij te halen.

Onze rabbijnen leren dat dit soort ‘roeping’ een uiting van genegenheid was. HaShem uitte zijn liefde voor Mozes door middel van deze handeling (Rashi over Leviticus 1:1). De Torah suggereert dat deze uitnodiging tot intimiteit kwam door een zachte stem, misschien een gefluister, een uitgeademde adem. Toen Mozes begon met het schrijven van de Torah, ‘wilde hij ויקר v’yikar schrijven, “en het gebeurde”, zoals het geschreven staat over Bileam, wat zou impliceren dat HaShem slechts bij toeval aan Mozes verscheen. HaShem zei hem echter de א toe te voegen, wat Gods liefde aanduidt, maar Mozes maakte die klein (Kitzur Ba’al HaTurim over Leviticus 1:1).

Het is een prachtig inzicht om je zo’n ontroerend gesprek tussen HaShem en Moshe voor te stellen. HaShem corrigeerde Moshe en benadrukte dat de ontmoeting geen toeval was, maar opzettelijk en vol liefde, wat tot uiting kwam in de toevoeging van de aleph. Het Goddelijke wilde Moshe dichterbij brengen met een taal van genegenheid en eenheid, vertegenwoordigd door de aleph. Moshe schreef de aleph klein, wat zijn grote nederigheid weerspiegelde.

Onze rabbijnen vroegen zich af wat de betekenis van deze vajikra was; waarom nu? Wat was het doel? Hoe verschilde deze ervaring tussen HaShem en Moshe van eerdere ontmoetingen? Antwoorden zouden te vinden kunnen zijn in de leerstellingen over de aleph zelf.

“Voor sommigen in onze traditie was het zo dat van alle woorden en letters in de Torah, de enige die God uitsprak de eerste letter van de Tien Geboden was – de letter aleph. De letter van de stilte. De ruimte van Gods aanwezigheid” (zie Radicaal Jodendom: God en Traditie Heroverwogen).

De reden voor deze unieke ervaring in deze tijd kan worden verklaard door de verandering in leiderschap die Mozes op het punt stond mee te maken, de scheiding van het gezag in politiek en in geestelijk.

“Om Mozes te helpen de moeilijke afstand van buiten naar binnen te overbruggen, fluisterde God een bijna onhoorbare klinker, die Mozes naar Hem toe lokte en hem uitnodigde tot verbinding, tot een relatie gebaseerd op de ultieme, mysterieuze eenheid van God en de mensheid. De numerieke waarde van aleph is één, en zo lijkt het erop dat God’s boodschap van liefde ook een boodschap van eenheid was. We horen samen thuis in het binnenste heiligdom – samen met God, samen met de mensheid.” (Rabbi dr. Erin Leib Smokler, over Parsha Vajkira, 18 maart 2016)

In een wereld vol met alle kleuren, smaken en geluiden onder de hemel, is er één krachtig element van het leven dat ontbreekt: stilte. De Franse filosoof Blaise Pascal schreef: “Alle problemen van de mensheid komen voort uit iemands onvermogen om alleen in een kamer stil te zitten” (Pensées, p. 139).

Vajikra. Eén simpel woord. Misverstaan ​​als “toeval”. De stille aleph voegde er doelbewust een liefdevol gebaar aan toe, een nieuwe mogelijkheid: “liefdevol geroepen worden, dichterbij getrokken worden, dichter bij de Eenheid komen.”

Stel je voor dat je op deze manier geroepen wordt…

“Kom in liefde naar mij toe, zachtjes, teder, naar een stille ruimte, we zullen samen verblijven, praat met mij, ik luister, we zullen het samen oplossen!”

Wat is er aanwezig in de stilte – in deze bewust gecreëerde ruimte?

Een wachtruimte, een ruimte van verwondering – gevuld met eindeloze mogelijkheden.

Om in onzekerheid, vol zorgen, verwondering, vragen dichterbij te komen… het Goddelijke wil je horen.

Een moment in de tijd om onszelf tot een toevluchtsoord te maken, om onze persoonlijke worstelingen ter overdenking aan te bieden en inzicht te verkrijgen, zodat we onze roeping en ons doel kunnen zien.

Rebbe Nachman leerde: “Leer mij in waarheid de wegen van hitbodedut en het gesprek met U, Meester van mededogen. Moge ik tot U bidden in mijn eigen woorden, zodat ik altijd met U zal spreken zoals een man met zijn vriend spreekt.” (Likutei Tefilot, deel II, 22:44)

Ik moedig jullie aan, mijn vrienden, om een ​​moment van rust te vinden, alleen met HaShem. Ervaar een spirituele stilte, een stilte van opmerken, van verbinden. Breng je woorden naar het Goddelijke, Vajikra, je bent uitgenodigd… spreek.

Download deze parasha

Het oorspronkelijke commentaar in het Engels

Over de verering van geld

Parasha Ki Tisa begint met Mozes die nog steeds met HaShem op de berg Sinaï is. God geeft Mozes instructies voor het houden van volkstellingen, het zalven van priesters en het houden van de Shabbat. Nadat hij dit alles heeft gedaan, geeft HaShem hem de stenen tafelen met de Tien Geboden.

Beneden op de grond vindt echter een totaal andere reeks gebeurtenissen plaats (Exodus 32:1-4). We kennen dit als de zonde van het gouden kalf. Als reactie daarop dreigt HaShem de Israëlieten te vernietigen – totdat Mozes, in de geest van Abrahams daden uit het boek Bereishit, HaShem ervan overtuigt om af te zien van hun onmiddellijke totale vernietiging. Mozes daalt af en gooit de stenen tafelen kapot, waarna HaShem hem opdraagt ​​nieuwe te maken.

Een manier om deze onaangename gebeurtenis te begrijpen, is door het incident met het gouden kalf te zien als een voorbeeld van de verering van goud, de verering van geld. Afgoderij kan in bredere zin worden opgevat als het oneindig maken van alles wat eindig is, het verheffen van alles wat concreet is tot het absolute. Wanneer iemand rijkdom tot het voornaamste doel in zijn leven maakt, kan dat vergelijkbaar zijn met afgoderij. Om die reden ging Rabbi Abraham Joshua Heschel zelfs zover dat hij geld “de voornaamste afgod van de wereld” noemde.

En wanneer HaShem uit ons zicht verdwijnt, neemt geld vaak Gods plaats in.

Aan de ene kant is wat de Israëlieten hier deden heel begrijpelijk. We kunnen ons in hen inleven. Ze waren bezorgd omdat ze Mozes niet konden zien – hij was veertig dagen en veertig nachten op de berg Sinaï. En volgens hun berekening was zijn terugkeerdatum al verstreken, dus gingen ze ervan uit dat hij niet meer zou terugkeren. We kunnen zien hoe ze, zonder hun leider, wanhopig op zoek waren naar zekerheid en vertrouwen. In de afwezigheid van hun leraar en van hun God, verlangden ze naar iets anders. Ze gaven dus toe aan de neiging en het verlangen om die zekerheid in goud te vinden.

We zien duidelijk de parallellen tussen deze ramp en onze huidige cultuur. Hoewel we er liever niet zo over praten, hebben we goud in wezen tot onze god gemaakt. Waar besteden we onze tijd en passie aan? In veel gevallen, vaker dan we willen toegeven, aan het vergaren van rijkdom. In het ergste geval wordt geld dan het doel op zich, in plaats van een middel om goedheid in de wereld te brengen.

Wat kunnen we eraan doen? Een deel van het spirituele werk voor degenen die hun doel en zekerheid in rijkdom zoeken, is het verdiepen van hun innerlijke leven, gericht op een innerlijk gevoel van zekerheid in plaats van een gevoel van externe zekerheid. Het naleven van de sjabbat is zelf een van onze eeuwenoude Joodse instrumenten die dienen als protest tegen de verering van geld.

Het jodendom is zeker niet tegen rijkdom, noch tegen arbeid, noch tegen veiligheid; rijkdom kan een enorme impact hebben wanneer deze wordt ingezet door filantropen, overheden of non-profitorganisaties.

Wij verzetten ons ertegen dat we onze ziel aan dit streven wijden. In de 21e eeuw wordt zoveel vooruitgang op het gebied van menselijke waardigheid en vrijheid tegengehouden door de extreem rijken, die er alles aan doen om elke cent te behouden. Of het nu gaat om dwangarbeid tijdens de genocide op de Oeigoeren, verzet tegen een minimumloon dat gelijkstaat aan een leefbaar loon, of felle tegenstand tegen eerlijke belastingheffing, het verheffen van geld tot onze hoogste waarde heeft blijvende schade toegebracht aan de menselijke waardigheid.

Dit idee wordt op treffende wijze geïllustreerd in een middeleeuws midrashwerk getiteld Sefer HaYashar. Voortbordurend op het Genesisverhaal van de Toren van Babel, stelt Sefer HaYashar dat tijdens de bouw van de toren een baksteen als waardevoller werd beschouwd dan een mens.

…wanneer er een steen naar beneden viel en brak, rouwde en huilde iedereen om het grote verlies. Maar wanneer een man viel en stierf, schonk niemand ook maar de minste aandacht aan zijn dood.

Midrash Vayikra Rabbah doet een bijna identieke beschuldiging aan het adres van de Romeinen. Het schrijft de volgende anekdote toe aan Rabbi Yehoshua ben Levi:

Toen ik in Rome was, zag ik daar marmeren pilaren die bedekt waren met dekens, zodat ze niet zouden barsten door de hitte of bevriezen door de kou. Ik zag daar ook een arme man met slechts een dun rieten matje onder zich en een dun rieten matje boven zich.

De werkelijkheid maakt deze verhalen echter helaas bijna overbodig. Wanneer Amazon-medewerkers tijdens een tornado omkomen in een ingestort magazijn, en onze dakloze buren deze winter zonder fatsoenlijke dekens slapen, laat staan ​​zonder bed en onderdak, dan kunnen we de oproep om het beter te doen dan de goud-vererende Israëlieten, de productiviteit-verheerlijkende torenbouwers en de bezit-verheerlijkende Romeinen niet zomaar negeren.

De Torah draagt ​​ons op om trouw te blijven aan onze waarden, ondanks omstandigheden die ons ertoe aanzetten om toe te geven en veiligheid te zoeken in simpele oplossingen. De boodschap van het tragische verhaal van de eigel hazahav is om niet toe te geven aan deze impulsen. We hoeven de godsvrucht in ons leven niet te vervangen door goud.

Er zijn vijf belangrijke middot in de Mussar-traditie die ons kunnen helpen om een ​​beetje te verschuiven van gashmiut (lichamelijkheid) naar ruchniyut (spiritualiteit):

1. Bitachon (Vertrouwen op God) – het besef hebben dat we het redden zonder meer rijkdom en de illusie doorbreken dat onze ultieme zekerheid van rijkdom komt.

2. Dankbaarheid (Hakarat Ha’Tov) en Voldoening (Histapkut) – Leren leven met het concept van sameach b’chelko (tevreden zijn met wat we hebben).

3. Geestelijke gelijkmoedigheid (Menuchat HaNefesh) – Ervoor zorgen dat externe druk en angsten onze innerlijke rust en focus niet verstoren.

4. Bescheidenheid (Anavah) – Onszelf als minder belangrijk in ons leven beschouwen.

Het is ongelooflijk moeilijk om deze zielskenmerken te ontwikkelen, maar deze parasha spoort ons aan om als gezin en gemeenschap met elkaar in gesprek te gaan over hoe we deze eigenschappen kunnen versterken en verheven spirituele doelen kunnen bereiken.

Download deze parasha

Het oorspronkelijke commentaar in het Engels

Shemot 25:1 – 27:20

De antisemitische brandstichting in de Beth Israel-synagoge in Jackson, Mississippi, raakte de gemeente waar ik werkzaam ben in Little Rock, Arkansas, diep. Dat komt deels doordat het niet ver weg is, in onze regio, en velen van ons hebben de Beth Israel-synagoge bezocht. En het komt deels doordat onze gemeente en leden van alle leeftijden via Jacobs Camp en het Institute of Southern Jewish Life banden hebben met de leden en leiders van de Beth Israel-synagoge.

De belangrijkste reden waarom het ons zo diep raakt, is echter dat we ons kunnen voorstellen dat, net als Joden over de hele wereld, dat zoiets in onze eigen synagoge zou kunnen gebeuren,

Het gebouw van elke gemeente is ons gemeenschappelijke thuis. Ja, als rabbijn sta ik open voor argumenten dat het bij een gemeente vooral om de programma’s en diensten gaat, en niet om het gebouw zelf. Tegelijkertijd stelt het gebouw ons in staat om de programma’s en diensten te organiseren die leven geven aan onze קהילה קדושה (kehilah kedoshah), onze heilige gemeenschap. Net zo belangrijk is dat we erfgenamen zijn van een tempelgebouw dat onze gemeenschap en onze spiritualiteit versterkt.

De architecten en visionairs achter het gebouw van onze eigen gemeente hebben prioriteit gegeven aan:

• Gemeenschapsvorming. Wanneer we door de deur lopen, betreden we een ruimte om samen te komen, elkaar te omarmen en de shabbat en feestdagen te verwelkomen. Een huiskamer-achtige setting versterkt die functie.

• Spiritualiteit. Het buitengewone ontwerp van onze bima in de synagoge trekt de blik en het hart naar de Torah-rollen, richting het licht en de natuurlijke schoonheid door de grote ramen aan weerszijden van de ark, en naar de Joodse symbolen die steeds meer naar voren komen naarmate men langer naar de ark kijkt.

Daarom, wanneer we ieder jaar Parasha Teruma (פרשת תרומה) ​​bijwonen, voelen we de nauwgezette details waarmee de materialen en het ontwerp van de tabernakel (משכן) worden beschreven. Elk aspect van de bouw van de tabernakel is ontworpen met als doel de Israëlieten te inspireren tot een band met God en God ertoe te brengen in de Israëlieten te wonen.

Dat laatste werkwoord, “wonen”, is bewust gekozen. We lezen: ועשו לי מקדש ושכבתי בתוכם, “Ze zullen mij een heiligdom maken, opdat Ik te midden van hen wonen kan” (Exodus 25:8). Het is veelzeggend dat God niet zegt dat ze de misjkan bouwen zodat God erin kan wonen, maar veeleer “te midden van” of zelfs “in” de mensen.

Sforno (Rabbi Ovadia ben Jacob Sforno, overleden 1549), gaat hier dieper op in en begrijpt dat G-ds woorden tot Mozes het volgende betekenen:

אשכון ביניהם לקבל תפילתם ועבודתם באותו האפן שאני מראה אותך שכינתי בהר

“’Ik zal onder hen wonen om hun gebeden en offergaven te ontvangen op dezelfde manier waarop ik je mijn שכינה (Sjechina, goddelijke aanwezigheid) op de berg liet zien.’”

Gods inwoning in de Israëlieten vergt inspanning – dat zij materialen doneren om de משכן met נדיבות (nedivut / vrijgevigheid) te bouwen, dat zij op zich nemen om de משכן te bouwen met זריזות (zerizut / enthousiasme), dat zij bouwen met בטחון (bitachon / vertrouwen) dat God hun gaven en arbeid genadig zal aanvaarden na de zonde van het Gouden Kalf, en uiteindelijk dat zij de aanbidding bij de משכן benaderen met אמונה (emunah / geloof).

In Kav HaYashar schetst Rabbi Tzvi Hirsch Kaidanover (1648-1712) een veel fysiekere inwoning van de שכינה in ieder van ons. Hij leert dat ons Mussar-werk, het streven naar een volmaakt evenwicht in elk van onze מידות (middot / zielskenmerken), ons lichaam van onzuiverheid moet bevrijden voordat God in ons kan wonen:

De Torah gebiedt ons: “Je legerplaats moet heilig zijn” (Deuteronomium 23:15). Dit betekent dat een persoon zijn lichaam en ledematen in een staat van heiligheid moet houden, want zij vormen het kamp van de שכינה. Dit is de betekenis van het vers: “Want geheiligd wil Ik worden temidden van de kinderen van Israël” (Leviticus 22:32) en het vers: “Opdat Ik temidden van hen wonen kan” (Exodus 25:8). Maar als iemand slechte wegen inslaat, God verhoede het, en zich overgeeft aan het najagen van wereldse genoegens, dan wordt zijn lichaam de woonplaats van boze geesten. God behoede ons. Daarom zou men de gewoonte moeten ontwikkelen om te bidden: “Meester van het universum! Laat mij rein blijven en een troon worden voor de Sjechina. ‘Laat mijn ziel God prijzen en moge zelfs mijn ingewanden Gods heilige Naam eren’ (Psalm 103:1).”

Het is begrijpelijk dat we wanhopen. Niemand van ons is perfect, laat staan ​​puur, en weinigen van ons zullen zichzelf waardig achten voor de aanwezigheid van de Sjechina, als dat de maatstaf is. In Shenei Luchot HaBrit stelt Rabbi Isaiah Horowitz zich zelfs voor dat God niet in ons kan wonen totdat we messiaanse verlossing hebben bereikt:

In onze tijd, nu de Sjechina zich van de aarde heeft teruggetrokken, moeten we ernaar streven Hem terug te brengen. In Adams tijd echter, voordat hij zondigde, had God een woonplaats op aarde, en het enige wat Adam hoefde te doen, was Zijn aanwezigheid te vergroten, zoals men licht toevoegt door een grote kaars aan te steken. In de toekomst zal deze situatie zich opnieuw voordoen, zoals God beloofd heeft in Exodus 25:8: ושכנתי בתוכם, “Ik zal temidden van hen wonen.”

In tegenstelling hiermee biedt rabbijn dr. Andrea Weiss in The Torah: A Women’s Torah Commentary een analyse die ons hoop kan geven dat we de שכינה in ons leven kunnen ontvangen, ook in onze eigen tijd:

Het werkwoord voor “wonen” in Exodus 25:8 komt van de stam ש-כ-נ. Het gebruikelijke woord voor “wonen” (י-ש-ב) betekent ergens verblijven of wonen. De stam ש-כ-נ daarentegen duidt op een bewegende, dynamische aanwezigheid, niet gebonden aan een vaste locatie.

Als we “een vaste locatie” niet alleen interpreteren als een punt in de ruimte, maar ook als een specifiek moment in de tijd, dan kunnen we erkennen dat ieder van ons, door middel van ons werk aan תיקון המידות (tikoen ha’middot, het herstellen van onze zielskenmerken), momenten kan bereiken waarop we Gods aanwezigheid in ons lichaam waardig zijn. We kunnen geïnspireerd worden om die momenten te bereiken wanneer we ons ethisch gedragen, onze impulsen bedwingen en mitswot (religieuze verplichtingen) nakomen. We kunnen zulke momenten zelfs vinden in onze synagoge, de plaatsen die onze gemeenschappen hebben gebouwd om Gods aanwezigheid te inspireren om onder ons te wonen, zoals onze voorouders in de woestijn vóór ons.

Download deze parasha

Het oorspronkelijke commentaar in het Engels