Gemengde motieven

Sjemot 13:17 – 17:16

Het Torah deel van deze week, Beshalach, bevat een aantal belangrijke hoogtepunten: de Israëlieten die Egypte eindelijk verlaten, de splitsing van de Rode Zee, de oorlog tegen de Amalekieten… Maar nu ik de gebeurtenissen heb genoemd die iedereen zou moeten kennen en die deze week in de Torah worden voorgelezen, gaan we het hebben over een aantal zaken daartussen die een Reader’s Digest misschien zou overslaan.

Twee keer in de sidrah (Torah-gedeelte) vraagt ​​het volk om water. Vragen om water, dat nodig is om te overleven, is logisch. Maar wanneer de menigte ook Mozes en Aäron om voedsel vraagt ​​(Exodus 16:2), gaan ze te ver:

“Was het ons maar vergund geweest een natuurlijke dood te sterven in het land Egypte door toedoen van de Eeuwige, toen we rondom de vleespot zaten, toen we volop brood konden eten; want jullie hebt ons naar deze woestijn laten vertrekken, om deze hele gemeenschap van honger te laten sterven!” (vers 3)

Dachten ze werkelijk dat toen HaShem de zee spleet om hen veilig door te laten en hun onderdrukkers te laten verdrinken, dat God dat deed als onderdeel van een plan om hen te doden?

Ondanks hun gebrek aan vertrouwen en de ondankbare manier waarop ze het vroegen, accepteert HaShem hun verzoek (vers 12-14), en dit is het moment waarop manna voor het eerst verschijnt, beloofd om afgeleverd te worden met de ochtenddauw. En bovendien zullen ze elke avond kwartels krijgen om hun stoofpotten weer te vullen.

Wat mij interesseerde, was de manier waarop Mozes en Aäron hun antwoord formuleren. Aanvankelijk (vers 6): “En Mozes en Aäron zeiden tegen alle Israëlieten: ‘Kom vanavond, dan zult u weten dat het HaShem was die u uit Egypte heeft geleid…'” In eerste instantie antwoordden ze samen.

Maar dan schakelt het over naar Mozes die alleen spreekt (vers 8): “Want het is de Eeuwige die zal geven… omdat de Eeuwige naar jullie geklaag heeft geluisterd. Wat is ons [Mozes en Aärons] aandeel? Wij zijn niet het onderwerp van jullie geklaag, maar de Eeuwige wel!”

En dan heeft hij een tweede boodschap, specifiek overgebracht via Aäron: “Mozes zei tegen Aäron: ‘Zeg tegen de hele Israëlitische gemeenschap dat zij voor Mij moeten verschijnen, want Ik heb naar jullie geklaag geluisterd.'” (vers 9)

Elke leider heeft de taak om een ​​andere boodschap over te brengen. Mozes geeft de berisping, Aäron biedt medeleven. Mozes’ taak is om hen tot verandering aan te zetten, Aärons taak is emotionele steun.

Maar het viel mij op dat ze misschien elk op een ander niveau van de boodschap reageren.

Aäron hield zich bezig met de behoeften van de gemeenschap. Het was terecht om zich zorgen te maken over de voedselvoorziening. En zijn boodschap ging alleen over dat aspect, alsof de meer wantrouwende en ondankbare ondertoon er niet was.

Maar als geestelijke leraar moest Mozes ervoor zorgen dat de gemeenschap op het juiste pad bleef. Hij kon de beschuldigende toon niet negeren! “Want de HEER heeft ons naar deze woestijn geleid om de hele gemeenschap door honger te laten omkomen!”

Met dat in gedachten is de volgorde interessant: eerst de berisping, dan “God heeft naar jullie geluisterd.” Want hoe kun je anders een berisping geven die ook daadwerkelijk wordt ontvangen? De afscheidsboodschap moest verzoenend en optimistisch zijn.

De manier waarop de Joden reageerden op het voedseltekort is typerend voor mensen in het algemeen. We zijn ons vaak niet bewust van al onze motieven. We kunnen een gegronde klacht of mening hebben, we kunnen het juiste doen, maar toch vanuit de verkeerde intentie handelen. Als we protesteren tegen onrecht, doen we dat dan puur uit gerechtvaardigde verontwaardiging, of speelt de wil om te winnen ook een rol? Is het winnen van mijn politieke kamp, ​​mijn ‘team’, een deel van mijn motivatie?

Rav Nosson Zvi Finkel, de Alter van Slabodka, kreeg ooit een ernstige ziekte en moest worden opgenomen in een groot ziekenhuis. Hij kreeg informatie over de verschillende opties en werd gevraagd naar welk ziekenhuis hij zou gaan. De Alter koos voor het ziekenhuis in Sint-Petersburg. Bij zijn terugkeer vroeg iemand uit de gemeenschap, die had opgemerkt dat hij er niet was geweest, waar hij was geweest. De Alter antwoordde dat hij in Sint-Petersburg was geweest. De man vroeg waarom. Hij antwoordde: “Ik ben een paraplu met een drukknop gaan bekijken.”

Zijn studenten vroegen de Alter waarom hij dat zei. De beslissing om naar Sint-Petersburg te gaan, was immers genomen nadat hij alle opties had overwogen en zorgvuldig had afgewogen welk ziekenhuis het beste bij zijn ziekte paste. Waarom zei hij dat het om een ​​paraplu ging?

De Alter legde uit dat hij kort daarvoor in de regio was geweest voor zaken van een jeshiva en in Sint-Petersburg was aangekomen. Hij was verbaasd over een nieuwe uitvinding die hij daar zag: een paraplu die openklapt met een duw. Liggend in zijn ziekenhuisbed realiseerde de Alter zich dat deze ervaring zijn beslissing had beïnvloed. Een van de factoren die meespeelde, was de associatie van de stad met de nieuwste uitvinding en zijn verlangen om die te zien.

Helemaal aan het begin, zoals aan het begin van alles, schiep God het licht. Maar pas in Genesis 1:4 scheidde God het licht van de duisternis. Onze wijzen zeggen dat tot die tijd “licht en duisternis in een be’irbuvia (mengsel) werden gebruikt” (Genesis 3:6, geciteerd door Rashi).

We hebben een traditie (Talmoed Sanhedrin 38b) dat Adam en Eva aten van de vrucht van de Boom van de Kennis van Goed en Kwaad, in de schemering, aan het begin van de eerste Sjabbat. In de avond, wat in het Hebreeuws “erev” heet, afgeleid van dezelfde stam als het Midrasjwoord voor mengsel, “irbuvia“. De avond, wanneer licht en donker, dag en nacht, in vermenging zijn.

De Alter van Slabodka wijst erop: de boom waarvan ze aten heet niet “De Boom van de Kennis van het Kwaad” of “De Boom van de Kennis van Goed en Kwaad”. Integendeel, de vrucht veranderde de mensheid zodanig dat onze gedachten nu een mengeling van goed en kwaad zijn, vandaar “De Boom van de Kennis van Goed en Kwaad”.

Irbuvia. Een constante mengeling van emoties en motivaties. Geen enkele goede daad is vrij van “negi’ot“, enige egoïstische bijbedoeling of vooringenomenheid, hoe klein ook. Daarom eisen veel synagogen dat er publiekelijk oproepen tot donaties worden gedaan om voldoende geld in te zamelen voor de bedrijfsvoering. We kunnen er niet van uitgaan dat vrijgevigheid alleen voldoende is, en daarom erkennen we de eer en de wedijver om die eer die mensen ook motiveert om te geven.

Het is zeker oké om je zorgen te maken over het voeden van je gezin. Maar niet om het vertrouwen zo te verliezen dat je HaShem de schuld geeft terwijl je omringd bent door wonderen.

De vraag voor ons is hoe we het heilige en het ideale kunnen onderscheiden van onze motieven, in plaats van ons te laten leiden door een mengeling van goed en kwaad.

En daarom is het bijhouden van een cheshbon hanefesh (rekening van de ziel), middah-dagboek, zo cruciaal. Wanneer we het juiste doen, willen we onze minder ideale motieven niet onder ogen zien. Het is cruciaal om elke dag even stil te staan ​​bij de beslissingen van die dag – zelfs de beslissingen waarvan we denken dat ze juist waren – en te proberen te achterhalen waarom we ze hebben genomen.

En om een ​​thema uit Alan Morinis’ nieuwe boek, The Shabbat Effect, erbij te halen, wijst dit ons de weg naar een productief gebruik van onze vrije dag. Een dag om even te pauzeren van het streven en stil te staan ​​bij waar we naar streven. Shabbat wordt immers “Me’ein Olam haBäah” genoemd – een glimp van de wereld die komen zal. Een wereld waarin ons innerlijke licht en duisternis gescheiden zijn, waarin we genezen zijn van de smet van de vruchten.

Download deze parasha

Het oorspronkelijke commentaar in het Engels

Torah vanuit een Mussar-perspectief

Parasha Va-era – Exodus 6:2-9:35

Rabbi Eric S. Gurvis

In de openingsverzen van onze parasha deze week instrueert God Mozes om naar de Israëlieten te gaan en te verklaren:

Zeg tegen het volk van Israël: Ik ben de Eeuwige. Ik zal u bevrijden van de werkzaamheden bij de Egyptenaren en u verlossen van hun slavernij. Ik zal u verlossen met een uitgestrekte arm en door buitengewone kastijdingen. En Ik zal u tot Mijn volk nemen, en Ik zal uw God zijn. En u zult weten dat Ik, de EEUWIGE, uw God ben die u bevrijdde van de arbeid van de Egyptenaren. Ik zal u brengen tot in het land dat Ik gezworen heb aan Abraham, Isaak en Jakob te geven, en Ik zal het u geven als een bezit, Ik ben de Eeuwige.” (Exodus 6:6-8)

We kennen deze verzen heel goed, omdat ze een belangrijk onderdeel vormen van het ritueel tijdens onze Seder Shel Pesach – die in april plaatsvindt. Deze verzen bevatten de beloften die onze wijzen koppelen aan de bekers wijn die we zegenen en drinken als onderdeel van het ritueel. Toen ik dit jaar echter onze parasha opnieuw bestudeerde, richtte mijn focus zich op het volgende vers:

וַיְדַבֵּ֥ר מֹשֶׁ֛ה כֵּ֖ן אֶל־בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֑ל וְלֹ֤א שָֽׁמְעוּ֙ אֶל־מֹשֶׁ֔ה מִקֹּ֣צֶר ר֔וּחַ וּמֵעֲבֹדָ֖ה קָשָֽׁה׃

Maar toen Mozes dit aan de Israëlieten vertelde, wilden ze niet naar Mozes luisteren, hun geesten waren verpletterd door wrede slavernij. (vers 9)

Gezien de complexe reeks gebeurtenissen in de huidige tijd, voelde ik me aangetrokken tot de laatste zin van het vers: v’lo sham-u el-Moshe mi-kotzer ruach u-mey-avodah kashah – “ze wilden niet naar Mozes luisteren, hun geesten waren verpletterd door wrede slavernij.” In zijn goed aangeschreven vertaling vertaalt Dr. Everett Fox dit als “ze luisterden niet naar Mozes, uit kortzichtigheid van geest en vanwege de harde slavernij.”

Heel vaak vind ik de vertaling van Dr. Fox meer getrouw aan de betekenis van de Hebreeuwse woorden. Toch word ik, zelfs als ik zijn vertaling lees, aangetrokken om het Hebreeuws iets anders te lezen – en wel door een Mussar-lens.

De uitdrukking kotzer ruach wordt over het algemeen begrepen als “ongeduld.” Toch is kotzer verwant aan het woord katzar, zoals in “kort.” En ruach heeft, zoals we weten, verschillende betekenissen – “wind,” “briesje,” “ziel,” en “geest.”

Ik durf te zeggen dat we allemaal wel wat versterking van ruach kunnen gebruiken.

De realiteit van kotzer ruach, die ik zie als een tekort of gebrek aan ruach/spirit, of als iets minder dan een complete ziel, is een uitdaging.

In een sectie van Ohr HaTzafun getiteld Amalut BaTorah – “Streven in Torah,” geeft Rabbi Nosson Tzvi Finkel, de Alter van Slabodka, commentaar op de uitdaging waarmee de Israëlieten werden geconfronteerd als gevolg van hun slavernij in Egypte. Hij leert:

We zien dat toen de kinderen van Israël een bepaald niveau van Emunah/geloof bereikten (in de parasha van vorige week), wat er over hen geschreven staat, וַֽיַּאֲמֵ֖ן הָעָ֑ם – Va-ya-ameyn Ha-Am — “En het volk geloofde.” (Exodus 4:31) Op dit punt verdienden ze geulah/verlossing. Toch weten we dat deze Emunah/geloof k’lushah/zwak was.

Vandaar dat we deze week lezen dat “Zij naar Mozes luisterden met kotzer ruach/ongeduld en avodah kasha/hard werken.” (Exodus 6:9)

Pas later, toen ze de Rietzee bereikten, getuigt de Torah over hen, dat zij tot volledig geloof kwamen, zoals geschreven staat: “En zij geloofden in God en in Mozes, Gods dienaar.” (Exodus 10:10)

In Shiurei Chumash Shemot voegt Rabbi Shlomo Wolbe toe dat “Het niet zo is dat de Israëlieten een gebrek aan emunah hadden, want we hebben al gezien (zoals opgemerkt door de Alter van Slabodka) dat hun emunah wordt erkend in Exodus 4:31.” We zouden onszelf dezelfde vraag kunnen stellen als we in onze eigen tijd met uitdagingen worden geconfronteerd. Is het dan zo dat we een tekort hebben aan emunah? Of is het zo dat de uitdagingen waarmee we worden geconfronteerd kotzer ruach oproepen, wat een belemmering kan zijn voor emunah?

In Beyt Kelm verwijst Rabbi Simcha Zissel Ziv, de Alter van Kelm, naar een opmerking van Ramban over ons vers waarin ons wordt geleerd:

Het was niet omdat ze niet in God en in Gods profeet geloofden dat ze niet luisterden. Vooral schonken ze geen aandacht aan zijn woorden vanwege kotzer ruach/ongeduld van geest, zoals een persoon wiens ziel bedroefd is vanwege zijn ellende geen moment meer wil lijden in dit leven, ook al weet hij dat hij later verlost zal worden. Het “ongeduld van geest” was hun angst dat Farao hen ter dood zou brengen, zoals hun officieren tegen Mozes zeiden, en de “wrede slavernij” vormde de druk, want de opzichters zetten hen onder druk, en zij haastten zich in hun dagelijkse taak, waardoor ze geen kans kregen om iets te horen of over iets na te denken.

Rav Simcha Zissel bouwt hierop voort door te stellen dat “Farao’s advies dat zijn opzichters de last op de Israëlische slaven moesten verzwaren, succesvol was in het breken van hun geesten. Daarom staat er geschreven: ‘zij luisterden niet naar Moshe, vanwege gebrek aan geest en vanwege harde dienstbaarheid.’” Hij suggereert verder dat de toegenomen last mogelijk niets te maken had met hun emunah. In plaats daarvan waren ze, zwichtend onder hun zware arbeid, teveel onderdrukt om de oproep van Mozes tot hen te horen.

We weten uit onze eigen levenservaringen dat, wanneer we de “zwaarte van de wereld” voelen, we niet in staat zijn om helder te zien, te horen en te denken. Voor sommigen zullen de uitdagingen zich uitstrekken tot hun gevoel van emunah/geloof en zelfs bitachon/vertrouwen. Wanneer we overbelast zijn, kunnen we onszelf ook in een staat van kotzer ruach bevinden – verminderde geest. Dit is een vrij algemeen verschijnsel in een wereld die zo uitdagend is als de onze. Voor mij is dat een deel van de reden waarom ik op het Mussar-pad blijf – waarom ik regelmatig studeer in chevruta, deelneem aan Va’adim en onze TMI-gemeenschap en haar diverse mogelijkheden koester. Wanneer mijn ruach afneemt, word ik eraan herinnerd dat ik niet alleen ben. Er zijn metgezellen die mij zullen opbeuren als ik in de problemen zit. Tegelijkertijd heb ik de achrayut/verantwoordelijkheid om anderen te helpen die mogelijk lijden aan kotzer ruach. Dit alles staat centraal in nose-a b’ol im chaveyro – het dragen van de last met je medemens, een middah die zo belangrijk werd geacht door de Alter van Kelm, dat hij het helemaal aan het begin plaatste van zijn leringen in Chochmah U-Mussar.

Hoe je het ook begrijpt, Kotzer Ruach is een uitdaging toen en in onze tijd, net als het dat was voor onze voorouders in het oude Egypte. Mozes kwam om hen, met Gods leiding, te leiden uit hun benarde positie. Moge het delen van het Mussar-pad ons helpen om onze geesten op te beuren, zelfs terwijl we er aan werken om anderen op te beuren met wie we het voorrecht hebben om dit pad te delen!

VOOR FOCUS:

• In welke aspecten van je neshamah voel je kotzer ruach?
• Op welke middot zou je je kunnen richten om je ruach/geest te versterken?
• Wie zijn de partners op je Mussar-reis tot wie je je kunt wenden voor ondersteuning bij het versterken van je ruach? Aan wie moet jij op dit moment steun en kracht verlenen?

Download deze parasha

Torah vanuit een Mussar Perspectief

Parsha Vayechi – Genesis 47:28-50:26

Rabbi Eric S. Gurvis

In Genesis 47:29 lezen we hoe Jacob, vlak voor zijn dood, Josef bij zich roept:

וַיִּקְרְב֣וּ יְמֵֽי־יִשְׂרָאֵל֮ לָמוּת֒ וַיִּקְרָ֣א לִבְנ֣וֹ לְיוֹסֵ֗ף וַיֹּ֤אמֶר לוֹ֙ אִם־נָ֨א מָצָ֤אתִי חֵן֙ בְּעֵינֶ֔יךָ

שִֽׂים־נָ֥א יָדְךָ֖ תַּ֣חַת יְרֵכִ֑י וְעָשִׂ֤יתָ עִמָּדִי֙ חֶ֣סֶד וֶאֱמֶ֔ת אַל־נָ֥א תִקְבְּרֵ֖נִי בְּמִצְרָֽיִם׃

Toen Israëls tijd om te sterven naderbij kwam, ontbood hij zijn zoon Josef en zei: “Als ik enige genegenheid bij je mag aantreffen, leg dan je hand onder mijn heup en bewijs mij een ware liefdesdienst: begraaf me toch niet in Egypte.”

Rabbi Adin Steinsaltz geeft dit perspectief:

De tijd dat Israël zou sterven naderde, hij voelde dat zijn einde nabij was. En hij riep zijn zoon Josef, zowel omdat hij zijn favoriete zoon was, alsmede omdat hij de heerser van Egypte was, en hij zei tegen hem: Alsjeblieft, als ik in je ogen genade heb gevonden, leg dan je hand onder mijn heup en zweer mij (zie Genesis 24:2) dat je mij goed en betrouwbaar zult behandelen; begraaf me niet in Egypte. Jakob voelde de behoefte Josef een eed te laten afleggen, omdat dit geen eenvoudige vraag was.

We weten dat de traditie alle daden voor iemand die is gestorven beschouwt als een daad van ‘chesed shel emet‘ – een daad van ware liefdevolle vriendelijkheid. Wat voor chesed we in deze context ook verrichten, kan niet worden teruggedaan door de overledene. In zijn hoofdstuk over chesed in het ‘Sefer Ma’alot HaMiddot‘, citeert de 13e-eeuwse geleerde Rabbi Yechiel ben Yekutiel ons vers als basis voor het inzicht dat chesed meer impact kan hebben dan tzedakah:

Er wordt geleerd dat in drie gevallen daden van chesed meer waardevol zijn dan daden van tzedakah.

Tzedakah betreft iemands geld, terwijl gemilut chasadim zowel geld als fysieke daden kan omvatten. … Over iemand die gestorven is een lofrede houden, hen begeleiden naar hun begrafenis en zorgen voor hun begrafenis is een volledig geven van chesed, zoals onze vader Jakob, vrede zij met hem, tegen zijn zoon Josef zei (in Genesis 47:29): ‘Doe me dit plezier, leg je hand onder mijn heup als teken van je rotsvaste loyaliteit: begraaf mij niet in Egypte.’

Onze leraren vragen, welke vorm van chesed is werkelijk echt emet/waar? Dat wat men doet voor de doden omdat men geen beloning verwacht, behalve van de Heilige.

Terwijl we deze laatste parasha van Sefer Bereishit lezen, vraagt Israël’s verzoek aan Josef ons om ons te concentreren op de middah van chesed, en een aantal Ba’alei Mussar / Mussar-geleerden doen dat, commentaar leverend op onze tekst. Een van die figuren is Rav Shlomo Wolbe. Hij begint door naar Rashi te verwijzen, die, net als Rabbi Yechiel, nadenkt over de onzelfzuchtigheid die is betrokken bij een chesed-daad die gedaan wordt ten behoeve van iemand die aan het sterven is, of iemand die is overleden. Hij verdiept zich verder in de onzelfzuchtigheid van deze daden van chesed:

Chesed shel emet is niets anders dan precies dat wat men met de doden doet. Desalniettemin, elke daad van chesed die men uitvoert zonder enige mogelijkheid om iets tovah/goeds terug te krijgen en die geen schade berokkent aan degene die de handeling verricht, kan worden begrepen als chesed shel emet.

Als iemand een chesed-daad verricht en een tashloom/beloning verwacht – bijvoorbeeld als hij wil dat zijn daad in een krant wordt gepubliceerd, waarin staat dat hij dit en dat heeft gedaan; of zelfs als iemand een chesed-daad verricht om zijn beloning in de wereld hierna te verdienen – dan valt dit buiten de sfeer van chesed shel emet.

Iemand die een chesed-daad verricht zonder enige beloning te verwachten – dit is Emet!

Rav Wolbe vervolgt: “We kunnen hieruit afleiden dat Emet een veel dieper onderwerp is dan we gewend zijn te denken.” Hij suggereert dat wat we hieruit moeten leren is dat we moeten streven naar het verrichten van chesed-daden en mitzvot met tzin-ut/bescheidenheid. Als niemand weet wat we hebben gedaan, dan benaderen we de sfeer waarin we een daad met een mate van emet verrichten. Rav Wolbe leert dat “tzin-ut een van de drie fundamenten is waarop een daad berust.” Hij citeert het bekende vers uit Micha 6:8,

הִגִּ֥יד לְךָ֛ אָדָ֖ם מַה־טּ֑וֹב וּמָֽה־יְהֹוָ֞ה דּוֹרֵ֣שׁ מִמְּךָ֗

כִּ֣י אִם־עֲשׂ֤וֹת מִשְׁפָּט֙ וְאַ֣הֲבַת חֶ֔סֶד וְהַצְנֵ֥עַ לֶ֖כֶת עִם־אֱלֹהֶֽיךָ׃

“Vertel mij, O sterveling, wat goed is en wat God van je verlangt: anders dan rechtvaardigheid te betrachten, liefdadigheid te beminnen en nederig met jouw God te wandelen.”

Rav Wolbe besluit deze discussie met de stelling dat “onze daden tzin-ut/bescheidenheid vereisen. Alleen dan kunnen we het zien als daden van Chesed shel Emet.”

Op een andere plek in zijn boek ‘Ohr Hayyim” van Rabbi Chaim Moshe Reuven Elazary, een leerling van de Slabodka Yeshiva, verbreedt zich ons perspectief op hoe we kunnen denken over Israël’s verzoek aan Josef. Hij suggereert dat we het kunnen opvatten als dat Israël om een gunst vraagt. Hij baseert dit op Israël’s verzoek aan Jozef om een eed af te leggen dat hij zijn vader’s verzoek vervult om hem niet in Egypte te begraven. Rav Chaim suggereert dat Israël misschien nog onafgehandelde zaken heeft met zijn zoon, waardoor hij vermoedt dat zijn verzoek mogelijk niet zal worden vervuld. Hij suggereert zelfs dat dit misschien wat bagage is dat is overgebleven van Jakob’s eigen daden bij de begrafenis van zijn geliefde Rachel langs de weg bij Beth Lechem, in plaats van haar naar de familiegrafplaats in Hebron in de Ma’arat HaMachpela Machpela-grot te brengen. Hij suggereert dat Israël, in plaats van een tovah/gunst te vragen, een beroep zou moeten hebben gedaan op zijn eigenschap van chesed, die duidelijk al is gedemonstreerd geworden, als een verlengstuk van zijn zorg voor zijn familie in Egypte en zijn vervulling van de mitsvah van kibud av/eerbetoon aan zijn vader.

Rav Chaim leert dat het beter zou zijn om zijn vader’s verzoek uit chesed te vervullen in plaats van uit chovah (plicht). Hij citeert de commentaren van Chizkuni:

ועשית עמדי חסד ואמת “En verricht voor mij een daad van goedheid en waarheid.” Waar we ook de uitdrukking chesed v’emet vinden, verwijst dit naar het meer geven aan iemand dan hij verwacht of het aan iemand vragen iets te doen wat hij niet verplicht is te doen… Jakob herinnert Josef eraan dat het zijn plicht is zijn vader te begraven, maar hij Jakob is niet gerechtigd te eisen dat hij hem naar het graf van Machpelah brengt. Hij smeekt hem daarom hem niet in Egypte te begraven.

Rav Chaim ziet Josef’s bereidheid om verder te gaan dan wat van hem verwacht wordt, als een voorbeeld van Josef’s karakter. Ja, hij begon zijn leven dan wel met verstoorde relaties met zowel zijn vader als zijn broers. Echter, zijn gedrag gedurende de 17 jaar sinds Jakob en de familie naar Egypte trokken, en nu in zijn bereidheid om verder te gaan dan wat van hem verwacht zou mogen worden, toont ons een voorbeeld van hoe we ons kunnen blijven ontwikkelen om de beste versie van onszelf te worden. Zoals Rav Chaim leert, “De Torah presenteert deze speciale tekst om Josef’s prijzenswaardigheid te bewijzen voor de chesed die hij aan zijn vader betoonde.” Deze aangrijpende episode, en de lessen van chesed en het extra moeite doen richting chesed shel emet, ware liefdevolle vriendelijkheid, zijn het waard om mee te nemen als we nadenken over onze eigen woorden en daden.

Bij het beëindigen van Sefer Bereishit zeggen we: Chazzak, chazzak v’nitchazeyk, Sterkte, sterkte, dat we elkaar mogen versterken!

Voor focus:

• Kan je een gelegenheid bedenken waarbij je je ‘uitgenodigd’ voelde om een ​​chesed-handeling voor iemand anders uit te voeren? Had je verwachtingen als gevolg van het uitvoeren van die chesed-handeling?
• Kan je, afgezien van het vervullen van de mitzvot met betrekking tot de doden, een gelegenheid bedenken waarbij een chesed-handeling die je uitvoerde misschien niet zo zuiver was als Rav Wolbe suggereert?
• Waar in jouw leven en relaties zou je op dit moment kunnen proberen om te handelen met chesed die meer neigt naar emet?

Download deze parasha

Oorspronkelijke Engelse tekst
Use the link to read the original text in English.

Ik begon vorige week met de bestudering van het weekgedeelte. Met Chanoeka in het vooruitzicht wilde ik alvast een begin maken met onze bijdrage voor deze week. Dat was natuurlijk vóór…

• Vóór de afschuwelijke aanval op de Chanoeka-bijeenkomst in Bondi Beach in Australië.
• En vóór de gruwelijke aanval op studenten van Brown University.

In de dagen daarna hebben we ook nieuws vernomen over andere afschuwelijke en verontrustende gebeurtenissen in onze verscheurde wereld. Terwijl ik met mijn familie Chanoeka vierde, speelde de gedachte door mijn hoofd dat ik een andere richting zou moeten kiezen voor deze woorden. De zondag ging over in de maandag en ik bekeek mijn werk van vorige week opnieuw. Tegelijkertijd ontving ik een prachtige boodschap van onze voormalige co-voorzitter, Sandy Greenstein, en realiseerde ik me dat de benadering die ik had gekozen nog steeds relevant was – vooral in combinatie met Sandy’s oprechte en hartverscheurende boodschap.

Parasha Mikketz wordt standaard gelezen tijdens Chanoeka. Het vertelt een verhaal dat we goed kennen, waarin Jozef, die we vorige week opnieuw ontmoetten, uit de gevangenis wordt gehaald vanwege zijn talent om dromen te interpreteren. Dezelfde vaardigheid die hem in een put deed belanden en aan een stam werd verkocht, heeft hem nu enige verlossing gebracht.

Toen ik de parasha vorige week opnieuw bestudeerde, viel me, misschien wel voor het eerst, een parallel op tussen de beschrijving van de twee dromen van de farao. Het gedeelte begint met de droom van de farao over magere en vette koeien. Dit deel van het verhaal bereikt zijn hoogtepunt als we lezen:

וַתֹּאכַ֣לְנָה הַפָּר֗וֹת רָע֤וֹת הַמַּרְאֶה֙ וְדַקֹּ֣ת הַבָּשָׂ֔ר אֵ֚ת שֶׁ֣בַע הַפָּר֔וֹת יְפֹ֥ת הַמַּרְאֶ֖ה וְהַבְּרִיאֹ֑ת וַיִּיקַ֖ץ פַּרְעֹֽה׃

De lelijke magere koeien aten de zeven mooie, stevige koeien op.

En Farao werd wakker.

Farao valt onmiddellijk weer in slaap en krijgt een tweede droom, over een graanstengel, zowel vet als mager. Deze droom culmineert als we lezen:

וַתִּבְלַ֙עְנָה֙ הַשִּׁבֳּלִ֣ים הַדַּקּ֔וֹת אֵ֚ת שֶׁ֣בַע הַֽשִּׁבֳּלִ֔ים הַבְּרִיא֖וֹת וְהַמְּלֵא֑וֹת

וַיִּיקַ֥ץ פַּרְעֹ֖ה וְהִנֵּ֥ה חֲלֽוֹם׃

De dunne aren slokten de zeven stevige en volle aren op.

En Farao werd wakker: het was een droom!

Op de een of andere manier trok dit mijn aandacht op een manier die nog niet eerder was gebeurd. Het onderzoeken van deze verzen door de lens van Mussar en het doorzoeken van mijn verschillende bronnen leverde bijna niets op in termen van commentaar van Ba’alei Mussar op Farao’s ervaringen waarbij hij wakker werd geschrokken door zijn dromen. Toen ik mijn werk opzij zette voor Shabbat, had ik me niet kunnen voorstellen hoe de wereld in de loop van Shabbat zou veranderen. Toch werden we allemaal na Shabbat geconfronteerd met het vreselijke nieuws uit Providence en werden we wakker met de verschrikkingen van Chanoeka op Bondi Beach op zondagochtend.

Ik was wakker – en ik was boos en geschokt. Ik zocht zowel naar nieuws als naar een manier om onze parasha te duiden in het licht van het nieuws en de realiteit waarmee we geconfronteerd worden. Natuurlijk zijn dergelijke aanvallen niet nieuw – we zien al enige tijd een toename van gewelddadige retoriek en het daaruit voortvloeiende geweld, evenals haat, met name antisemitisme en anti-Joodse sentimenten.

Wat er in onze wereld gebeurt, is helaas geen droom. En we kunnen er ook niet op reageren door te gaan slapen. Het is een nachtmerrie en vereist spirituele kracht en een daadkrachtige reactie! Hoewel de Ba’alei Mussar ervoor kozen om geen commentaar te geven op de twee bewustwordingen / ontwakeningen van Farao, besefte ik onmiddellijk dat voor ons het begrip en de praktijk van hitorerut / ontwaking cruciaal is in deze tijd!

In een les over Zerizut / daadkracht in A Season of Mussar schreef onze leraar Alan Morinis:

In traditionele Mussar-jesjiva’s worden de toespraken van de spirituele begeleider (mashgiach) soms hitorerut genoemd, wat “ontwaking” betekent. Rabbi Yisrael Yaakov Lubchansky, de mashgiach van de Baranovich-jesjiva in de jaren voorafgaand aan de vernietiging ervan tijdens de Holocaust, was een meester in de hitorerut-toespraken, die hij meestal voor ongeveer 500 mensen hield op zaterdagavond, in totale duisternis! Maar er is nog een andere betekenis of interpretatie voor het woord hisorerus (hitorerut) en dat is “inspiratie”.

Zerizut draagt ​​dezelfde betekenis van ontwaakte energie; luiheid is ongeïnspireerd en slaperig. Het hart wil geïnspireerd worden, en de eerste stap om op een positieve, spirituele manier geïnspireerd te raken, is om ons bewust te worden van de valkuilen die we waarschijnlijk op die weg zullen tegenkomen. Dat zal ons helpen ze te vermijden. Luiheid is het obstakel waar Rabbi Luzzatto ons op wijst, en zijn advies komt overeen met ervaring en gezond verstand. Niets is verder verwijderd van inspiratie dan luiheid.

We mogen niet toegeven aan wanhoop of luiheid. We moeten reageren met hitorerut – onszelf wakker schudden in de schaduw van de verschrikkingen van onze tijd. En het feest dat we vieren, zelfs in de schaduw van de duisternis – zowel fysiek als spiritueel – geeft ons een routekaart om onze alertheid te vergroten. We steken lichten aan, zelfs, of juist, als de duisternis toeneemt. En we plaatsen ze in een venster zodat ze licht verspreiden, en laten we bidden voor een ontwaken in onze hele wereld. Onze wereld heeft behoefte aan ontwaken. Onze leiders hebben behoefte aan ontwaken.

Aan het begin van deze week deelde onze voormalige voorzitter, Sandy Greenstein, deze boodschap met een paar van ons – en nu delen wij die met jullie allemaal. Moge het ook hitorerut (spiritueel ontwaken) en stof tot nadenken bieden in deze donkere en verontrustende tijd!

****

Een student van Mussar reageert – Sandy Greenstein, voormalig mede-voorzitter, The Mussar Institute

In liefde, in verdriet en in een traditie van ethisch zielswerk.

Ik schrijf niet als rabbijn, noch als iemand met antwoorden, maar als een student van Mussar die in de 21e eeuw leeft en probeert te leren hoe ik mijn hart open kan houden wanneer de wereld het breekt.

Toen ik las over de aanval tijdens een Chanoeka-bijeenkomst in Sydney, voelde ik een bekende les uit de Mussar-traditie in mij opkomen, niet als troost, maar als een uitdaging: Wend je niet af. Haast je niet om het te verklaren. Verhard je hart niet in het aangezicht van pijn.

De grote leraren van Mussar, zij die hun leven hebben gewijd aan het verfijnen van de menselijke ziel, leerden dat echt spiritueel werk begint waar het hart zich wil sluiten.

Dus zit ik met de pijn.

…Met het verdriet van families die kaarsen aanstaken en geliefden begroeven.

…Met de angst van een volk dat maar al te goed weet wat het betekent om doelwit te zijn,

simpelweg omdat we zijn wie we zijn.

…Met de pijn van het vieren van het licht, omringd door duisternis.

Mussar vraagt ​​me niet om deze pijn te overstijgen. Het vraagt ​​me om erbij aanwezig te blijven, om mijn nefesh / ziel te laten voelen wat het voelt, zonder ontkenning en zonder gevoelloos te worden. Rabbi Elya Lopian leerde dat transformatie plaatsvindt wanneer wat het verstand weet uiteindelijk het hart bereikt. Op dit moment kent mijn hart verdriet.

En toch, juist hier dringt Mussar op een stille, maar indringende manier aan op iets moeilijks en heiligs.

Geen optimisme.

Geen spirituele ontkenning van de werkelijkheid.

Maar trouwe aanwezigheid.

Chanoeka, zoals ik door Mussar heb geleerd, gaat er niet om te doen alsof de duisternis niet bestaat. Het gaat erom te weigeren de duisternis de realiteit te laten bepalen. Eén klein vlammetje verslaat de nacht niet; het getuigt er slechts van dat de nacht niet alles is wat er is.

Daarom zeggen we in deze traditie: Moge de herinnering aan de vermoorden tot zegen zijn/worden.

Niet omdat hun dood betekenisvol was. Niet omdat geweld ingewisseld kan worden. Maar omdat herinnering, in Mussar, niet passief is. Herinnering wordt pas een zegen wanneer ze de levenden verplicht, wanneer ze ons oproept ons hart te beschermen tegen haat, om mededogen te verkiezen boven wreedheid, en om met grotere morele helderheid te leven, omdat de menselijke waardigheid zo bruut is geschonden.

Als leerling van Mussar word ik geroepen om die vlam eerst in mezelf aan te steken:

• Om mijn hart te beschermen tegen haat, zelfs wanneer ik het kwaad eerlijk benoem

• Om angst te weerstaan ​​zonder het gevaar te negeren

• Om mededogen te kiezen zonder naïef te worden

Dit is geen zwakte. Dit is gedisciplineerde liefde.

De Mussar-leraren leerden dat de kracht van de ziel niet wordt gemeten aan hoe luid we reageren, maar aan hoe zorgvuldig we de innerlijke wereld koesteren die aan onze daden ten grondslag ligt. Als ik me door woede laat verteren, verlies ik juist de menselijkheid die Mussar me vraagt ​​te verfijnen. Als ik me in wanhoop afwend, verzaak ik mijn verantwoordelijkheid om een ​​drager van licht te zijn.

Dus steek ik kaarsen aan met trillende handen. Ik rouw openlijk.

Ik sta naast mijn volk.

Ik verbind me opnieuw aan chesed / liefdevolle vriendelijkheid, aan morele helderheid en aan de koppige overtuiging dat de menselijke ziel nog steeds waard is om te worden gecultiveerd.

Download dit commentaar

Oorspronkelijke Engelse tekst (met voetnoten)
Use the link to read the original text in English.

Op het noordelijk halfrond gaan we de donkerste tijd van het jaar in. Tegelijkertijd komen we dichter bij ons Lichtfeest, dat volgende week zondagavond begint, wanneer we de eerste kaars aansteken om Chanoeka te vieren. Waar we ook wonen, het is duidelijk dat velen zich toegenomen angstig voelen in deze periode van duisternis, gezien de verschillende spanningen in de huidige tijd.

Duisternis is niet alleen een fysieke realiteit. Voor sommigen, misschien wel velen, is het ook een spirituele en emotionele realiteit. Duisternis speelt ook een rol in onze parasha deze week, wanneer we lezen over Jakobs onheilspellende nacht voordat hij zijn broer Esau ontmoet na twee decennia van scheiding. Parasha Vayislach begint als volgt:

Jakob zond boodschappers vooruit naar zijn broer Esau in het land Seïr, het gebied van Edom, en gaf hun de volgende instructies: “Zo  moeten jullie het zeggen tegen mijn heer, ‘tegen Esau: Zo zegt uw dienaar Jakob: Bij Laban heb ik als vreemdeling gewoond en ik ben daar tot nu toe gebleven. Ik heb runderen verworven, ezels, schapen, slaven en slavinnen en nu stuur ik een mededeling aan mijn heer om uw sympathie te verwerven.'”

De boodschappers keerden terug naar Jakob en zeiden: “We zijn bij uw broer Esau aangekomen; hij komt u tegemoet, en zijn gevolg telt vierhonderd man.”

Jakobs reactie op het nieuws van Esau’s nadering roept zowel angst als bezorgdheid op. In Genesis 32:8 lezen we:

וַיִּירָ֧א יַעֲקֹ֛ב מְאֹ֖ד וַיֵּ֣צֶר ל֑וֹ וַיַּ֜חַץ אֶת־הָעָ֣ם אֲשֶׁר־אִתּ֗וֹ וְאֶת־הַצֹּ֧אן

וְאֶת־הַבָּקָ֛ר וְהַגְּמַלִּ֖ים לִשְׁנֵ֥י מַחֲנֽוֹת׃

Jakob werd zeer bang, hij kreeg het benauwd en hij deelde het volk dat hij bij zich had en ook het kleinvee, runderen en kamelen, in twee groepen.

Ongetwijfeld kunnen sommigen van ons Jakobs angst begrijpen. Velen van ons ervaren onze eigen spanning in verschillende relaties tijdens onze levensreis. In Da’at Chochmah U-Mussar geeft rabbijn Yerucham Levovitz commentaar op Jakobs emotionele toestand zoals beschreven in vers 8:

Toen Jakob hoorde dat Esau met vierhonderd man op hem afkwam, raakte hij behoorlijk in paniek. Het is gemakkelijk te begrijpen dat Jakobs angst voor Esau niet te vergelijken was met de angst van een zwakke man voor een gewelddadige. In de Schrift wordt niet over een dergelijke angst gesproken en de patriarchen werden niet geprezen voor deze angst.

Misschien was Jakobs angst dat hij door zonde bezoedeld was geraakt (zoals Rashi uitlegt in verband met vers 11).

In vers 11 lezen we: “Te gering ben ik voor alle bewijzen van liefde en trouw die U uw dienaar bewezen hebt. Met alleen maar mijn stok ben ik deze Jordaan overgetrokken, en nu ben ik tot twee groepen geworden.” Rashi merkt op:

IK BEN AL DE GENADE TE ONWAARDIG – Mijn verdiensten zijn verminderd als gevolg van al de chassadiem / goedheid en emet / waarheid die U mij al hebt betoond. Om deze reden ben ik bang. Misschien ben ik, sinds U deze beloften aan mij hebt gedaan, verdorven (of “gestruikeld”) door zonde, en dit kan ertoe hebben geleid dat ik aan de macht van Esau ben overgeleverd (Talmoed Shabbat 32a).

Rav Yerucham vervolgt:

Uiteindelijk wordt deze angst uitgedrukt als angst voor Esau en zijn vierhonderd mannen – een natuurlijke vorm van angst die in ieder mens geplant is, de instinctieve angst voor een rover of boosdoener.

Deze natuurlijke angst kwam werkelijk voort uit Jakobs diepere bezorgdheid, aangezien hij waarschijnlijk dacht: “Misschien heb ik gezondigd.” De angst die Jakob voor Esau voelde, die van nature in alle mensen voorkomt, was in Jakobs geval dus eigenlijk Yirat Shamayim / vrees voor de hemel.

Hieruit volgt dat het bereiken van yirah / vrees (voor God) juist via iemands natuurlijke emotionele vermogen tot stand komt, zelfs zonder enige externe overweging, inspiratie of theoretische beschouwing.

We weten uit onze studie en beoefening van Mussar dat Yirah wordt gezien als zowel angst als ontzag. Idealiter neigen we meer naar yirah als ontzag voor de majesteit van de schepping van de Heilige en Gods chesed / liefdevolle vriendelijkheid jegens ons, ondanks onze tekortkomingen en ons falen. Toch is deze middah, die door de klassieke ba’alei Mussar als een kernmiddah wordt beschouwd, vaak een uitdaging voor veel hedendaagse studenten van Mussar.

Rav Yerucham leert vervolgens dat yirah een natuurlijk onderdeel is van onze menselijke ervaring. En we hebben allemaal onze eigen persoonlijke ervaringen met angst en bezorgdheid gehad! Hij verwijst naar Deuteronomium 10:11, waar we lezen:

וְעַתָּה֙ יִשְׂרָאֵ֔ל מָ֚ה יְהֹוָ֣ה אֱלֹהֶ֔יךָ שֹׁאֵ֖ל מֵעִמָּ֑ךְ כִּ֣י אִם־לְ֠יִרְאָ֠ה אֶת־יְהֹוָ֨ה אֱלֹהֶ֜יךָ

לָלֶ֤כֶת בְּכׇל־דְּרָכָיו֙ וּלְאַהֲבָ֣ה אֹת֔וֹ וְלַֽעֲבֹד֙ אֶת־יְהֹוָ֣ה אֱלֹהֶ֔יךָ בְּכׇל־לְבָבְךָ֖ וּבְכׇל־נַפְשֶֽׁךָ

Welnu, Israël, wat vraagt de Eeuwige, je God anders van je dan ontzag (l’yirah et HaShem) te hebben voor de Eeuwige, je God, om je levensweg te gaan volgens Zijn richtlijnen, om van Hem te houden en om de Eeuwige, je God met heel je hart en heel je ziel te dienen…

In zijn vertaling van de Torah vertaalt professor Everett Fox yirah als “heb ontzag voor JHWH, uw God”. De Koren Jerusalem Bible vertaalt dit als “vrees de Eeuwige, uw God”. Sterker nog, in zijn boek Het Heilige in het Alledaagse, hoofdstuk 24, laat onze leraar Alan Morinis yirah onvertaald, terwijl hij deze kern van de middah uitdiept. Yirah is zonder twijfel veelzijdig en complex. Niet alleen onze vertalers en tolken lezen het anders, wij ook, op basis van onze eigen spirituele reis, ervaringen en ziele-curriculum.

Terugkerend naar de les van Rav Yerucham, stelt hij:

Het niveau van Yirat Shamayim / vrees voor de hemel, dat we vaak associëren met beloning en straf, is het meest verheven niveau, zoals geschreven staat in Deuteronomium 10:12: “Wat vraagt ​​de Eeuwige, uw God, van u behalve God te vrezen?”

Dit niveau bestaat ook in de natuur. Verderop zien we wat onze Wijzen zeiden (in Talmoed Berachot 5a): “Als iemand lijden over zich heen ziet komen, moet hij zijn daden onderzoeken.” Op het eerste gezicht lijkt dit alleen van toepassing op degenen die zich verdiepen in de Torah. Toch is het in feite zelfs haalbaar voor degenen die alleen vanuit hun rationele bewustzijn handelen.

Rav Yerucham illustreert zijn punt door te verwijzen naar wat we over een paar weken zullen lezen, wanneer we ons richten op de verhalencyclus van Jozef. Hij leert:

We vinden bijvoorbeeld de broers van Jozef, die in conflict zijn met die vreemde Egyptische leider, die in feite hun broer Jozef is, die ze niet herkennen, die zegt: “Wat heeft God ons aangedaan?” Onze wijzen leggen uit dat “hun hart uitging”, wat betekent dat ze innerlijk berouw voelden. Zo herkenden en kenden de broers, zelfs zonder de Torah, het concept van chesbon ha-nefesh / zelfonderzoek te midden van iemands lijden. Dit kan leiden tot het besef van de goddelijke voorzienigheid.

Rav Yerucham brengt dit ook in verband met een eerder incident in Genesis, door te stellen:

Zelfs de oude volken hadden kennis van deze kwestie. Zoals we zien bij Farao de Eerste, over wie geschreven staat: “En de Eeuwige trof Farao met grote plagen…” Farao zei tegen Abram: “Wat heb je me aangedaan? Waarom zei je: ‘Zij is mijn zuster’?” Toch had Farao geen profetie om hem te onthullen dat Sara Abrahams vrouw was.

Angst en bezorgdheid zijn, zoals Rav Yerucham leert, een natuurlijk onderdeel van onze menselijke conditie en ervaring. Toch, zoals hij leert, en zoals wij leren tijdens onze Mussar-studies en -beoefening, is cheshbon ha-nefesh / dagboek van de ziel een belangrijk onderdeel van ons vermogen tot spirituele groei, evenals onze algemene vooruitgang op weg naar het worden van de beste versie van wie we kunnen zijn.

In deze tijd van toenemende duisternis, en met de nadering van onze Chag Ha-Orim / Lichtfeest, kunnen onze studie van de Torah en ons zielenwerk ons ​​helpen herkennen welke vormen van “duisternis” ons omringen, en hoe we die duisternis kunnen verdrijven. Of dat nu is door licht aan te steken – een onderdeel van veel tradities in deze tijd – of door te werken aan onze middot, inclusief hoe we yirah ervaren, voelen en begrijpen – of het nu angst, ontzag of eerbied is.

TER FOCUS:

• Hoe begrijp je yirah? Is het één of zijn het meerdere van die betekenislagen?
• Hoe kun je licht in de duisternis brengen – door daden van chesed / vriendelijkheid; door fysiek en metafysisch licht aan te wakkeren; of door je te verdiepen in je cheshbon ha-nefesh terwijl je werkt aan het leren van hoe je yirah ervaart en integreert, ongeacht de bron ervan, in deze tijd van het jaar en in je leven?

Download dit commentaar

Oorspronkelijke Engelse tekst (met voetnoten)
Use the link to read the original text in English.