Vorige week lazen we over Jakobs terugkeer naar huis na zijn twintigjarige verblijf bij oom Laban, nadat hij zich onderweg had verzoend met zijn tweelingbroer Esau. Onze parasha van deze week begint met Jakob die nu in het land van zijn voorouders woont en tegelijkertijd te maken krijgt met nieuwe familieomstandigheden. Net zoals het verhaal van zijn vader in parasha Toldot onmiddellijk plaatsmaakte voor het verhaal van de tweelingbroers, zo maakt Jakobs verhaal in parasha Vajeshev plaats voor de verhalen over zijn kinderen, met een speciale focus op Jozef. Al in het tweede vers van de parasha van deze week lezen we: “Israël hield het meest van Jozef van al zijn zonen, omdat hij zijn ‘kind van ouderdom’ was.” Het vers besluit met de opmerking dat Jakob ‘een versierde tuniek voor hem maakte’. Dit is de veelkleurige (of “technicolor”) droomjas waar vanalles over is gezegd door de generaties.

Die voorkeur en dat cadeau van Jakob vormen de basis voor gevoelens van jaloezie en afgunst. We lezen: “Toen zijn broers zagen dat hun vader Jozef meer liefhad dan al zijn broers, haatten ze hem zo erg dat ze geen vriendelijk woord meer met hem konden spreken.” Dit wordt nog eens versterkt wanneer Jozef de uitlegger van dromen wordt. In de volgende verzen van onze sidra lezen we:

Eens had Jozef een droom die hij aan zijn broers vertelde; en ze haatten hem nog meer. Hij zei tegen hen: “Luister naar deze droom die ik gehad heb: Wij waren schoven aan het binden op het veld, toen plotseling mijn schoof overeind ging staan ​​en bleef staan; toen verzamelden jullie schoven zich eromheen en bogen diep voor mijn schoof.” Zijn broers antwoordden: “Ben je van plan over ons te heersen? Ben je van plan over ons de baas te spelen?” En ze haatten hem nog meer vanwege zijn gepraat over zijn dromen.

Haat – een emotie zo oud als de tijd zelf. Denk aan het verhaal van Kaïn en Abel, waar we deze emoties voor het eerst tegenkomen. Vervolgens lezen we:

Hij droomde nog een droom en vertelde die aan zijn broers. Hij zei: Kijk, ik heb nog een droom gehad: nu, kijk, de zon, de maan en elf sterren bogen voor mij neer! Toen hij het aan zijn vader en zijn broers vertelde, berispte zijn vader hem en zei tegen hem: “Wat is dit voor een droom die je hebt gehad! Moeten we komen – ik, je moeder en je broers – om voor je neer te buigen tot op de grond?” Zijn broers waren jaloers op hem, terwijl zijn vader de kwestie in gedachten hield.

Zoals we zien, versterkt het navertellen van Jozefs dromen, samen met zijn interpretaties, alleen maar de gevoelens van afgunst en jaloezie van de broers.

Rabbi Nosson Tzvi Finkel, de Alter van Slabodka, becommentarieert de gevaren van het zaaien van afgunst en jaloezie:

Onze Wijzen hebben vastgesteld dat alle gebeurtenissen die ons volk in Egypte overkwamen zich ontvouwden als gevolg van Jakobs relatie met Jozef. De Schrift zegt: “En Israël hield meer van Jozef dan van al zijn zonen, want hij was een zoon van zijn ouderdom, en hij maakte hem een ​​gestreepte tuniek.” Hierdoor wekte Jakob de jaloezie van de broers op… Onze Wijzen leren hieruit: “Men mag nooit één kind onderscheiden van de andere kinderen “, want vanwege het gewicht van extra twee maten wol dat Jakob aan Jozef gaf, meer dan aan zijn andere zonen, werden de broers jaloers op hem, en de zaak ontwikkelde zich verder en onze voorouders gingen naar Egypte.” Dat wil zeggen, vanwege deze daad kwam de vreselijke straf van de Egyptische slavernij.

Een stukje verderop leert de Alter:

Hieruit begrijpen we hoe subtiel de fout was in Jakobs gedrag toen hij de gestreepte tuniek voor Jozef maakte… Jakobs bedoeling was voor het goede: Jozef een beloning geven voor zijn uitmuntendheid, zoals de Schrift opmerkt, “want Jozef was voor hem een ​​zoon van zijn ouderdom.”

Bovendien wilde hij onder de broers קנאת סופרים – kin’at sofrim – afgunstige rivaliteit onder Torah-studenten opwekken. Onze Wijzen, gezegend zij hun nagedachtenis, interpreteerden deze kin’at sofrim positief en stelden: “Jaloezie onder studenten vergroot de wijsheid.”

Desondanks raakten de gebeurtenissen, door deze kleine fout in Jakobs gedrag, namelijk dat hij onderscheid maakte tussen zijn zonen, zo ernstig verstrengeld dat Jozef zijn broers verdacht van dingen die niet waar waren en hen tot jaloezie en haat bracht, zoals de Schrift getuigt: “En zijn broers waren jaloers op hem.” En zoals we lezen: “Ze haatten hem en konden niet op een vreedzame manier met hem spreken.”

Dit is een behoorlijk zware last om Jozef op te leggen, en zelfs op Vader Jakob. En we weten dat het verblijf in Egypte al voorspeld was in de tijd van Jakobs grootvader, Abraham.

In een commentaar op onze parasha citeert rabbijn Mordechai Appel deze les van de Alter van Slabodka en merkt op dat onze lezing twee natuurlijke, maar potentieel gevaarlijke menselijke emoties benadrukt: jaloezie en afgunst. Hij schrijft:

Kijkend naar de dromen van Jozef, zien we twee verschillende reacties van de broers. De eerste droom toonde de schoven van de broers die zich neerbogen voor de schoof van Jozef. Toen de broers dit hoorden, haatten ze Jozef vanwege zijn droom. In de volgende droom bogen de zon, de maan en elf sterren zich neer voor Jozef. Deze keer was de reactie echter niet haat, maar eerder afgunst.

Rabbijn Appel wijst ons op het onderscheid dat de Alter maakt tussen deze emoties. Hij schrijft:

De Alter van Slabodka legt uit dat in de eerste droom de schoven gashmiyut / materialistische bezigheden vertegenwoordigen. Jozef vertelde zijn broers dat hij rijker dan hen zou zijn en superieur aan hen. Zo’n boodschap is moeilijk te accepteren, vooral wanneer het gevoel bestaat dat degene die de boodschap brengt zichzelf als belangrijker voorstelt en dit alleen doet voor zijn eigen persoonlijke zelfverheerlijking. Het eindresultaat was een gevoel van haat jegens hem.

In de tweede droom vertegenwoordigen de zon, maan en sterren de hemelse sferen. Dit was een droom over ruchaniyut / spirituele bezigheden. Jozef vertelde hen dat hij superieur aan hen zou zijn in spirituele zaken. Dit veroorzaakte afgunst, omdat de broers voor zichzelf hetzelfde wilden.

Zoals we van onze leraren bij het Mussar Instituut hebben geleerd, merkt rabbijn Appel op dat elke middah langs een continuüm kan worden gevolgd, twee extreme posities met een breed middenveld ertussenin. In de meeste gevallen zouden we moeten streven naar een standpunt en gedrag dat binnen dat brede midden valt. Toch, zoals Alan Morinis ons heeft geleerd, zijn er momenten waarop we, afhankelijk van de omstandigheden, naar het ene of het andere uiterste moeten neigen: of onszelf weer in evenwicht moeten brengen binnen dat brede midden.

Terugkerend naar het commentaar van rabbijn Appel, merkt hij op:

In onze parasha geeft de Torah ons inzicht in de middah van kin’ah / jaloezie. Laten we proberen beide kanten van deze krachtige karaktereigenschap te begrijpen. Enerzijds vinden we in Talmoed Bava Batra 21a dat “jaloezie onder talmidei chachamim wijsheid vergroot.” Dat wil zeggen jaloezie kan iets goeds zijn.

Toch vinden we ook een vers dat ons vertelt dat “jaloezie de botten doet verrotten.” Dat wil zeggen, het vreet aan de beste delen van een persoon, waardoor diegene niets overhoudt.

Kin’ah / jaloezie kan een motivator zijn, wanneer het iemand inspireert om niveaus van gadlut / grootheid te bereiken die anders onbereikbaar zouden zijn geweest. Toch waarschuwt koning Salomo ons in Spreuken om met een stok van drie meter ver van kin’ah vandaan te blijven.

We leven allemaal met jaloezie en afgunst en ervaren dit ook. Laten we eens kijken tot welke middot we ons kunnen wenden om onze gevoelens van kin’ah / jaloezie en sin’ah / haat te beheersen. We kunnen ons richten op ayin tovah / een “goed oog” hebben terwijl we de woorden en daden van anderen observeren en proberen te begrijpen. We kunnen ook, in de geest van rabbijn Moshe Chaim Luzzatto, neigen naar zehirut / waakzaamheid, opdat we niet toestaan ​​dat onze emoties ons leiden naar woorden en daden waar we later spijt van krijgen.

Moge de sjabbat ons rustige momenten bieden om na te denken over onze week, onze woorden, onze daden en onze relaties, zodat we kunnen leren van onze Bijbelse voorouders en van onze eigen zielenleer, terwijl we eraan werken een betere versie van onszelf te worden.

TER FOCUS:

• Heb je de afgelopen week jaloezie of afgunst gevoeld? Heb jij jouw Mussar-tools kunnen gebruiken om te voorkomen dat je toegeeft aan de donkere kanten van deze twee krachtige emoties?
• Is er een relatie waarin je schade hebt ondervonden door kin’ah / jaloezie of sin’ah / haat? Hoe kunnen ayin tovah / met een goed oog kijken, of zehirut / voorzichtigheid of waakzaamheid je helpen om weer in balans te komen?

Download dit commentaar

Oorspronkelijke Engelse tekst (met voetnoten)
Use the link to read the original text in English.

N.B.: In de geest van Thanksgiving, wat veel leden van onze TMI-gemeenschap dit weekend vieren, delen we deze week de Torah vanuit een Mussar-perspectief met onze volledige mailinglijst. Deze wekelijkse bijdrage wordt normaal gesproken alleen verzonden naar onze Chaverim (vrienden die TMI steunen met een maandelijkse of jaarlijkse bijdrage). We hopen dat deze les u stof tot nadenken geeft om te delen aan de feesttafel of tijdens Shabbat.

Ga voor meer informatie over Chaverim naar:

****

Deze week zitten onze vrienden in de Verenigde Staten samen met familie en vrienden om Thanksgiving te vieren. Thanksgiving wordt in het algemeen beschouwd als een van de favoriete feestdagen in de USA, vindt zijn oorsprong in onze eigen Joodse traditie en het Soekot-feest. Het is een tijd om te focussen op een aantal middot. Hakarat ha-tov, het (h)erkennen van het goede, staat ongetwijfeld hoog op die lijst, wat vaak wordt vertaald als “dankbaarheid”.

Onze parasha van deze week, parasha Vayetze, bevat lessen voor ons allemaal – inclusief degenen die met hun geliefden aan tafel zitten.

In onze parasha zien we Jakob onderweg, vluchtend uit het ouderlijk huis nadat hij zijn vader heeft misleid om hem de zegen te geven die bedoeld was voor zijn iets oudere tweelingbroer Esau. We kunnen ons Jakobs onzekerheid voorstellen terwijl hij een reis onderneemt waar hij zich geen voorstelling van kan maken. Aan het begin van de parasha lezen we over Jakob die stopt voor de nacht bij zonsondergang:

Jakob verliet Beersheba en ging op weg naar Haran. Hij kwam bij een bepaalde plaats en stopte daar voor de nacht, omdat de zon was ondergegaan. Hij nam een ​​van de stenen van die plaats, legde die onder zijn hoofd en ging op die plek liggen.

We weten dat Jacob een gedenkwaardige droom heeft. Geschrokken, en zeker met een gevoel van yir’ah / ontzag, wordt hij wakker:

וַיִּיקַ֣ץ יַעֲקֹב֮ מִשְּׁנָתוֹ֒ וַיֹּ֕אמֶר אָכֵן֙ יֵ֣שׁ יְהֹוָ֔ה בַּמָּק֖וֹם הַזֶּ֑ה וְאָנֹכִ֖י לֹ֥א יָדָֽעְתִּי׃

Jakob ontwaakte uit zijn slaap en zei: “Inderdaad, de Eeuwige is aanwezig op deze plaats, en ik wist het niet!”

Rashi geeft commentaar op dit vers en suggereert dat Jakob zegt: “Als ik dit had geweten, had ik niet gaan slapen op een heilige plek als deze.” Dichter bij onze tijd voegt rabbijn Adin Steinsaltz eraan toe: “Voorheen zag ik deze plaats als slechts een stuk land waarop ik kon rusten.” Maar Jakob wordt wakker voor een realiteit en besef waarvan hij zich voorheen niet bewust was. Dit is ongetwijfeld een ervaring waar velen, zo niet allen, zich mee kunnen identificeren.

In Ohr HaTzafun beschouwt rabbijn Nosson Tzvi Finkel, de Alter van Slabodka, dit vers in het licht van Rashi’s opmerking. Hij verweeft de rabbijnse gedachte dat Jakob, in tegenstelling tot zijn broer Esau, die plaatsen van frivoliteit en ongeoorloofd gedrag bezocht, zijn jeugd had doorgebracht met studeren in een Beit Midrash. De Alter leert:

Na de veertien jaar die onze voorvader Jakob in de studiezaal van Sem en Ever doorbracht, zonder enige slaap zou het geen verrassing moeten zijn dat hij “op die plaats ging liggen.” Dit kan worden gelezen als een uitdrukking van beperking: “Op die plaats ging hij liggen.” Echter, gedurende de veertien jaar dat hij in het huis van Ever diende, ging hij ’s nachts niet liggen, want hij was voortdurend bezig met Torah-studie.”

De Alter vervolgt:

Nu, in zijn huidige situatie de normale volgorde van de schepping is veranderd: “Want de zon was ondergegaan.” Dit leert ons dat “De zon plotseling voor hem onder ging, vóór de bestemde tijd, zodat hij daar zou gaan liggen.” Het is precies daar, op die makom / plaats, dat “Hij HaMakom / God tegenkwam.”

Dit komt “om te leren dat de aarde naar hem toe sprong.” De stenen van die plek discussieerden met elkaar, elk zei: “Laat deze rechtvaardige zijn hoofd op mij leggen.”

In Genesis 28:17 lezen we nog een verklaring over het ontwaken van Jakob:

וַיִּירָא֙ וַיֹּאמַ֔ר מַה־נּוֹרָ֖א הַמָּק֣וֹם הַזֶּ֑ה אֵ֣ין זֶ֗ה כִּ֚י אִם־בֵּ֣ית אֱלֹהִ֔ים וְזֶ֖ה שַׁ֥עַר הַשָּׁמָֽיִם׃

Door vrees bevangen zei hij: “Hoe geweldig is deze plaats, dat kan niet anders dan een huis van God zijn  en hier is de poort naar de hemel.”

Jakob is ontwaakt voor de realiteit waartoe we door onze traditie geroepen zijn, namelijk dat God overal is. Als studenten en beoefenaars van Mussar worden we hier voortdurend aan herinnerd, hoewel we te midden van onze drukke levens geneigd zijn te vergeten dat er overal om ons heen kedushah / heiligheid is. Zo vaak vergeten we het op te merken, laat staan ​​dat kedushah ons kan verheffen en inspireren.

In het laatste hoofdstuk van Mesillat Yesharim, gewijd aan de middah van Kedushah, leert rabbijn Moshe Chaim Luzzatto:

Het algemene principe van deze zaak: Kedushah / Heiligheid bestaat uit het zo sterk aan God vastklampen dat men zich, bij welke handeling dan ook, niet van God zal afscheiden of van Hem zal wijken, zodat de fysieke dingen die men gebruikt een grotere verheffing zullen bereiken dan die die zij zouden kunnen verminderen door hun vastklampen en nivellering aan hun gebruik van fysieke dingen.

Net als onze patriarch Jakob moeten ook wij wakker gemaakt worden uit onze slaap of gebrek aan bewustzijn dat ons er van weerhoudt onze zegeningen en/of de kedushah die we kunnen bereiken en integreren in onze gedachten, gevoelens, woorden en daden, volledig te herkennen. We zijn zo ondergedompeld in de gashmiyut / lichamelijkheid van ons dagelijks leven (en bezittingen) dat we er soms niet in slagen ons leven, onze relaties en de werkelijkheid vanuit een meer etherisch maar toch mussardik perspectief te zien. Onze heilige tijden – Shabbat, Chagim/Feesten, Yamim Noraim/Hoge Feestdagen – zijn allemaal bedoeld als kansen om de balans op te maken en te reflecteren op ons leven, onze relaties en de realiteit. Een lid van één van mijn va’adim brengt vaak ter sprake hoe tachnun, wat tijdens de dagelijkse gebeden wordt gereciteerd, hem de gelegenheid biedt om zijn middot te herzien, zodat hij zich bewust kan zijn van waartoe zijn ziel hem oproept om aandacht te schenken en te handelen.

Voor degenen onder ons die dit weekend Thanksgiving vieren met familie en vrienden, is er een mogelijkheid om deel te nemen aan deze reflectie buiten, maar niet los van, het Joodse ritueel. Onze Mussar-reis herinnert ons er inderdaad aan om dagelijks aan een dergelijke reflectie deel te nemen, vooral wanneer we ons cheshbon hanefesh / dagboek beginnen met – zielvolle reflectie. Of je de feestdag nu viert of niet – Jakobs ontwaken kan ieder van ons inspireren om opnieuw de balans op te maken, terwijl we hakarat ha-tov / dankbaarheid uitspreken; een hernieuwd gevoel van yir’ah / ontzag voelen voor de zegeningen van onze wereld en ons leven; en ons bezighouden met onze middot– en zielscurriculum, terwijl we ons opnieuw inzetten om de beste versie van onszelf te worden.

TER FOCUS:

• Heb je ooit een moment meegemaakt zoals beschreven in onze parasha, toen Jakob plotseling uit zijn slaap ontwaakte en tot een nieuw besef kwam?
• Welke middot vergemakkelijken jouw vermogen om een ​​besef zoals dat van Jakob te hebben?
• Als je Thanksgiving viert, welke middot zou je dan meenemen naar de feesttafel? Natuurlijk is de shabbat-tafel net zo’n goede gelegenheid voor zo’n oefening!

Download dit commentaar

Oorspronkelijke Engelse tekst (met voetnoten)
Use the link to read the original text in English.

Ons gedeelte begint met de dood van onze eerste matriarch, Sarah:

וַיִּהְיוּ֙ חַיֵּ֣י שָׂרָ֔ה מֵאָ֥ה שָׁנָ֛ה וְעֶשְׂרִ֥ים שָׁנָ֖ה וְשֶׁ֣בַע שָׁנִ֑ים שְׁנֵ֖י חַיֵּ֥י שָׂרָֽה׃

De leeftijd van Sarah was honderdzevenentwintig jaar; dat waren Sarah’s levensjaren.

וַתָּ֣מׇת שָׂרָ֗ה בְּקִרְיַ֥ת אַרְבַּ֛ע הִ֥וא חֶבְר֖וֹן בְּאֶ֣רֶץ כְּנָ֑עַן וַיָּבֹא֙ אַבְרָהָ֔ם לִסְפֹּ֥ד לְשָׂרָ֖ה וְלִבְכֹּתָֽהּ׃

Toen Sarah stierf in Kirjath-Arba, dat is Chewron – in het land Kanaän, kwam Abraham om te weeklagen over Sarah en om haar te bewenen.

Torah-studenten die reeds lang met de Torah bezig zijn weten dat Rashi, evenals andere commentatoren, zich afvragen waarom haar dood op de manier wordt beschreven die hierboven in Genesis 23:1 wordt beschreven. In zijn eigen vertaling en commentaar op de Torah vertaalt professor Everett Fox het vers nauwkeuriger vanuit het Hebreeuws:

Sarah’s leven duurde honderd, en twintig, en zeven jaar, dus de jaren van Sarah’s leven.

Het is bijna alsof drie levens tot één geheel zijn verweven. Zoals door de hele vertaling heen van professor Fox het geval is, opent het spiegelen van de Hebreeuwse formulering voor ons laag op laag aan betekenis. Het eindresultaat is natuurlijk hetzelfde: Sarah stierf op 127-jarige leeftijd. We weten echter dat een leven niet alleen wordt afgemeten aan de lengte ervan. En zoals we allemaal weten, vanuit onze eigen levensreis, heeft ieder leven hoofdstukken, begin- en eindpunten, en vaak meer dan een enkele rechte lijn die we volgen.

Rashi baseert zich op een passage uit de midrash en becommentarieert:

HET LEVEN VAN SARAH BESLOEG 127 JAAR (letterlijk: 100 jaar, 20 jaar en 7 jaar) — De reden dat het woord shana bij elk getal staat, is om aan te geven dat elk getal op zichzelf moet worden uitgelegd als een volledig getal: op honderdjarige leeftijd was ze als een vrouw van twintig voor wat betreft zonde, want net zoals men haar op twintigjarige leeftijd kan beschouwen als iemand die nooit gezondigd heeft, omdat ze toen nog niet de leeftijd had bereikt waarop ze gestraft kon worden, zo was ze ook zonder zonden toen ze honderd jaar oud was, en toen ze twintig was, was ze net zo mooi als toen ze zeven was.

Wat dichter op onze tijd stelt rabbijn Adin Steinsaltz:

Een letterlijke weergave van het vers zou luiden: Het leven van Sarah besloeg honderd jaar, en twintig jaar, en zeven jaar, de levensjaren van Sarah. Sommige commentaren leggen uit dat de herhaling van “jaar” in het vers leert dat Sarah in elke fase van haar leven, of ze nu zeven, zevenentwintig of honderd was, dezelfde goede eigenschappen vertoonde. De afsluitende zin, “de jaren van Sarah’s leven”, geeft aan dat ze in elk van die fasen een vol en compleet leven leidde.

Mijn ervaring is dat degenen onder ons die het Mussar-pad bewandelen door middel van studie en praktijk, dat doen terwijl we zoeken naar wat rabbijn Steinsaltz aan Sarah toeschrijft wanneer hij opmerkt dat ze gedurende alle fasen van haar leven “een vol en compleet leven leidde”. Een belangrijk doel is inderdaad het streven naar shlemut / heelheid.

Dit speelde zich sterk af in mijn hoofd toen ik afgelopen vrijdagochtend een begrafenisdienst bijwoonde van iemand die ik al jaren niet had gezien. Zijn naam was Setti, en ik had hem voor het eerst leren kennen toen hij samen met een vriend verschillende keren mijn voormalige gemeente bezocht voor de shabbatdienst. Na die eerste ontmoetingen ontstond er een vriendschap tussen ons, en toen hij gedurende twee termijnen als burgemeester werd gekozen, breidden we die relatie uit naar het snijvlak van zijn werk als burgemeester en het mijne als actief lid van de plaatselijke vereniging van geestelijken.

Zijn dood op 55-jarige leeftijd kwam plotseling en onverwacht. Het bracht mijn voormalige gemeente tot stilstand, omdat hij in zijn veel te korte jaren zoveel mensen had geraakt. Terugreizend naar de gemeente om de dienst bij te wonen, vertrok ik en arriveerde vroeg, rekening houdend met een grote menigte en de mogelijkheid dat er niet in de buurt geparkeerd kon worden. Zoals ik vaak doe, nam ik een Mussar sefer mee, in de veronderstelling dat ik wel een tijdje zou moeten zitten wachten. Zittend in de relatieve stilte van de grote gebedsruimte, begon ik onze portie over Sarah’s dood opnieuw te bestuderen. Pas tijdens de dienst zelf werd ik getroffen door de samenloop van gedachten en gevoelens bij het verwerken van Parasha Chayei Sarah, te midden van de liefdevolle eerbetonen aan Setti van leden van de gemeenschap en zijn familie.

We kunnen niet echt weten hoe we de data en leeftijden die in Genesis staan ​​opgetekend, moeten bezien. Sarah stierf duidelijk op hoge leeftijd, 127 jaar, zoals de Torah ons vertelt. Setti leefde nog niet half zo lang, en toen ik zijn twee tienerkinderen zag, die ik al lange tijd niet meer had gezien, was het hartverscheurend.

In Shiurei Chumash Bereishit leert rabbijn Shlomo Wolbe:

Over “op haar honderdste was ze als twintig wat betreft zonde” is er een chiddush / een nieuw idee. Maar wat voor chiddush is er in de uitspraak dat ze op haar twintigste net zo mooi was als op haar zevende? Bovendien impliceert dit dat het symbool van yofi / schoonheid een zevenjarig meisje is, terwijl een oudere jonge vrouw mooier is!

In de ogen van onze Wijzen is yofi / schoonheid eerder een innerlijke kwestie, omdat het verwijst naar reinheid van zonde. Het opmerkelijke aan Sarah was dat ze zelfs op haar twintigste, de leeftijd waarop mensen doorgaans vatbaar zijn voor zonde, zo zuiver was als een zevenjarige die nog nooit zonde had geproefd. En deze innerlijke schoonheid was uiterlijk zichtbaar, want, zoals er geschreven staat: “De wijsheid van een mens doet zijn gezicht stralen.”

Rav Wolbes leraar, Rav Yerucham Levovitz, biedt ook inzicht in ons vers:

De waarheid is dat zelfs in iemands fysieke vorm de spirituele en morele heelheid van het individu tot uitdrukking komt en onthuld wordt. Wanneer iemand spiritueel heel is, moeten al zijn of haar fysieke ledematen eveneens heel zijn. Schoonheid is, volgens de Torah, een uitdrukking van shlemut / heelheid.

Luisterend naar de eerbetonen aan Setti, en in gesprek met degenen die ik in veel gevallen al meer dan acht jaar niet had gezien, werd ik getroffen door de kracht van de lessen van onze traditie over de formulering in vers 1 over Sarah’s dood. Weinigen onder ons ervaren een leven zonder ups en downs; zonder uitdagingen; en zonder groei. Werkelijk, onze studie en beoefening van Mussar herinnert ons er voortdurend aan dat we op reis zijn. Hopelijk brengt onze reis ons op de lange termijn naar een hoger niveau en naar kedushah / heiligheid.

Als we eerlijk zijn tegen onszelf, en ik kan me niet voorstellen dat Mussar-zielenwerk effectief is als we dat niet zijn, is niemand van ons perfect. Als we nadenken over Sarah’s leven en veel bewonderenswaardige kwaliteiten zien, middot in onze context; zij was niet perfect. Zij, samen met Abraham, vertegenwoordigt hachnasat orchim / gastvrijheid. Omdat ze een nomadisch en onzeker leven leidt, kunnen we zeker voorbeelden van gevurah / kracht in haar verhaal vinden. Geconfronteerd met onvruchtbaarheid was ze, in de geest van anavah / nederigheid, in staat haar eigen ego opzij te zetten om Abraham een ​​kind te laten krijgen met haar dienstmaagd Hagar. En ze toonde zeker loyaliteit en toewijding aan haar man (en zoon). Als we er verder over nadenken, kunnen we ook haar zwakheden en tekortkomingen opmerken. Dat is echter niet wat we doen als we reflecteren bij iemands overlijden.

Zo ook hoorden we tijdens de begrafenis op vrijdag, toen we hoorden over Setti’s vele prestaties en bewonderenswaardige kwaliteiten, af en toe een opmerking die ons eraan herinnerde dat hij volledig menselijk was, en niet perfect. Een deel van wat ik bewonderde in mijn burgemeester en vriend was zijn uitbundige positiviteit en doorzettingsvermogen. Zijnde een gelovig mens zag hij werkelijk ieder mens als een weerspiegeling van het Goddelijke; en hij was constant bezig om het leven van mensen in zijn familie, de gemeenschap en het land te verbeteren. Zittend met leden van mijn voormalige gemeente, en zelfs in gesprek met mensen die ik voor het eerst ontmoette, zag ik burgemeester Setti in een nieuw licht, als een levende belichaming van de waarden en doelstellingen waar wij, die Mussar bestuderen en beoefenen, elke dag naar streven.

Tegen het einde van onze parasha lezen we ook over de dood en begrafenis van Abraham, door zijn twee zonen Ismaël en Isaak. Twee belangrijke sterfgevallen in onze parasha, in één week; en voor mijn voormalige gemeente, en zoveel vrienden, nog een belangrijk overlijden. Mogen de herinneringen aan elk van deze figuren, elk van hen een bron van inspiratie voor mij persoonlijk, tot zegen zijn.

TER FOCUS:

• Wie zijn de figuren in jouw leven die je, bij nadere beschouwing, kunt zien als een belichaming van middot waaraan je probeert te werken in je zielscurriculum?
• Voortbordurend op deze reflectie, van wie leer je, of heb je  veel geleerd, over enkele belangrijke middot tijdens je reis?

Download dit commentaar

Oorspronkelijke Engelse tekst (met voetnoten)
Use the link to read the original text in English.

Nu we ons opnieuw op Sefer Bereishit hebben gericht, openen we nu de verhalencyclus die ons in de rest van het boek zal laten kennismaken met onze patriarchen en matriarchen. Ons gedeelte wordt geopend met:

וַיֹּ֤אמֶר יְהֹוָה֙ אֶל־אַבְרָ֔ם לֶךְ־לְךָ֛ מֵאַרְצְךָ֥ וּמִמּֽוֹלַדְתְּךָ֖ וּמִבֵּ֣ית אָבִ֑יךָ אֶל־הָאָ֖רֶץ

De Eeuwige zei tot Awram: ‘Ga weg uit je land, van je geboortegrond en uit het huis van je vader, naar het land dat ik je zal aanwijzen.

וְאֶֽעֶשְׂךָ֙ לְג֣וֹי גָּד֔וֹל וַאֲבָ֣רֶכְךָ֔ וַאֲגַדְּלָ֖ה שְׁמֶ֑ךָ וֶהְיֵ֖ה בְּרָכָֽה׃

Ik zal je tot een groot volk maken, je zegenen en je naam groot maken. Word een zegen!

וַאֲבָֽרְכָה֙ מְבָ֣רְכֶ֔יךָ וּמְקַלֶּלְךָ֖ אָאֹ֑ר וְנִבְרְכ֣וּ בְךָ֔ כֹּ֖ל מִשְׁפְּחֹ֥ת הָאֲדָמָֽה׃

Ik zal zegenen die jou zegenen en die jou vervloekt zal Ik vervloeken en door jou zullen gezegend worden alle geslachten van de aarde.

Dit is een nogal intens en indrukwekkend begin van het verhaal van ons volk, zoals dat zich vormt beginnend met Avram en Sarai. Mussar-thema’s komen in deze openingsverzen frequent voor. Lech Lecha – “Ga heen”, hoewel een meer letterlijke vertaling “ga naar jezelf” zou kunnen zijn. Als studenten weten we dat ons spirituele werk in de studie en beoefening van Mussar  in veel opzichten een vorm van zelfontdekking is.

In Da’at Torah geeft Rav Yerucham Levovitz ons inzicht in de zegeningen waarnaar in verzen 2 en 3 wordt verwezen. Hij begint met een verwijzing naar een les van Rasji:

Rasji legt uit: De zegeningen zijn jullie ter hand gesteld; tot nu toe waren ze in de Mijne. Ik zegende Adam en Noach, maar vanaf nu zul jij zegenen wie je maar wilt.

Een nogal dramatische overdracht van het vermogen om zegeningen te geven. Rav Levovitz vervolgt:

De betekenis van והיה ברכה – “wees tot zegen” is verbonden met het woord בריכה (“zwembad” of “reservoir”). Natuurlijk weten we dat een poel een bron moet hebben van waaruit het water stroomt.

Zoals uitgelegd in Midrasj Bereishit Rabbah: “U zult tot zegen zijn [b’racha]” – moet gelezen worden als “een poel [b’richa].” Net zoals een poel de degenen die onrein zijn reinigt, zo trekt u, Abraham, de mensen die veraf staan dichterbij en reinigt hen voor hun Vader die in de Hemel is.

Een krachtig beeld, gepaard gaande met een ontzagwekkende verantwoordelijkheid. Rav Levovitz vervolgt:

Dit is wat de Schrift bedoelt met “U geeft Abraham liefdevolle vriendelijkheid.” Abraham zelf werd de strijdwagen van de goddelijke eigenschap liefdevolle vriendelijkheid (chesed). Zijn hele wezen was een bron, een fontein van het goede. Zijn hele wezen was uitsluitend gewijd aan het geven en schenken van goedheid aan anderen. Dit is de innerlijke betekenis van “jij zult tot zegen zijn” – dat hij een levend reservoir en kanaal van zegen werd, zodat door hem allen, die hij wenste te zegenen, ook daadwerkelijk gezegend zouden worden, aangezien de kracht om te zegenen in zijn handen werd gelegd en uit hem voortvloeide.

Hij voegt eraan toe:

Dit wordt later in Genesis herhaald, wanneer mensen tegen hun kinderen zeggen: “Wees als Abraham”, en wanneer Jakob zijn kleinkinderen zegent met de woorden: “Door jou zal Israël zegenen, zeggende: Moge God je maken als Ephraïm en Manasse.” Maar wat betekent het om specifiek gezegend te worden als Abraham? Het betekent dat Abraham zelf de vorm en substantie van zegen wordt – alleen al het aanroepen van zijn naam brengt zegen in de wereld.

Zo wordt geleerd dat iedereen die ook maar het kleinste muntje van Abraham ontving, gezegend zou worden. Evenzo zou iedereen die zaken deed, of met Abraham omging, zich door hem gezegend voelen. De pure chesed / vriendelijkheid van Abraham werd een bron die iedereen die hem benadert verrijkt.

In Shiurei Chumash werkt rabbijn Shlomo Wolbe de les van zijn leraar verder uit:

De mashgiach, van gezegende herinnering, legde meestal een ​​andere nuance in het vers van והיה ברכה – “jij zult tot zegen zijn” – uit. De bewoording impliceert dat Abraham zelf een bron van zegen zou worden. Elders bracht Rav Yerucham een leer van de Wijzen over die stelt dat de zegen van Abraham zelfs voorafgaat aan de zegen van de Heilige. In de Amidah komt de zin m’chayei meitim – “Die de doden doet herleven” alleen voor in de tweede zegen, terwijl magein Avraham – “Schild van Abraham” in de eerste zegen voorkomt. Uit de woorden van onze Wijzen blijkt daarom duidelijk dat deze eerste zegen letterlijk “de zegen van Abraham” wordt genoemd.

Rav Wolbe stelt:

De mashgiach legde uit dat hier sprake is van een belangrijk principe met betrekking tot gebed: zonder de aartsvaders zouden we absoluut niets weten over de Schepper van het universum. We hebben geen onafhankelijk idee van wat “God” is. “De God van Abraham” van Abraham verschaft ons enig begrip. “De God van Isaak” — van onze voorvader Isaak krijgen we aanvullend begrip, want de Torah vertelt ons over de Akeida en ook in andere passages over Isaak. Zo ook met “de God van Jacob”.

Hieruit concludeerde de mashgiach dat wanneer iemand zich tijdens het gebed concentreert, hij of zij de nadruk niet op het woord Elohei (‘God van’) moet leggen, omdat Elohei op zichzelf geen betekenis heeft.

Samenvattend leren we uit de opening van onze parasha dat Abraham niet alleen door God werd geroepen om een ​​volk en een natie op te bouwen, te beginnen met hem en zijn vrouw Sara. Abraham speelt ook de belangrijke rol als doorgeefluik voor zegeningen voor anderen. Als zijn nakomelingen hebben ook wij de verantwoordelijkheid om de vruchten van b’rachot / zegeningen te dragen – bijvoorbeeld door chesed / liefdevolle vriendelijkheid, kavod / respect en nedivut / vrijgevigheid. En wij allen kunnen iedere andere middah bedenken die relevant is voor hoe we de missie om tot ​​zegen te zijn te benaderen en te vervullen, die in de portie van deze week begint met onze voorvader.

Na de afgelopen jaren, waarin we als volk zo geschokt zijn, willen we heel graag het gevoel hebben dat we een zegen zijn voor de wereld om ons heen. We zijn voort gegaan en kunnen door gaan. Moge het begin van deze vroegste verhalen van ons volk ons ​​inspireren om Abrahams taak – en die van ons volk – voort te zetten: een bron van zegen zijn voor de mensen om ons heen en voor onze wereld.

TER FOCUS:

• Aan wie in jouw leven zou je kunnen denken die een bron van zegen voor jou is geweest?
• Op welke manier was jij de afgelopen week een doorgeefluik voor zegen in het leven van een ander?
• Hoe zou je jezelf kunnen voorbereiden om de komende week een doorgeefluik voor zegen te zijn – voor jezelf? Voor je familie? Buiten je directe relatiekring?

Download dit commentaar

Oorspronkelijke Engelse tekst (met voetnoten)
Use the link to read the original text in English.

Er Gebeurde Iets Grappigs op de Terugweg naar de Tuin!

Ik blijf me verbazen dat wanneer ik een leerstelling uit onze traditie bestudeer, deze vaak een relevante les oproept voor het seizoen en/of de omstandigheden. Of de parasha van de week! Dit heb ik bijna altijd ervaren tijdens mijn studie en beoefening van Mussar. Nu na onze Yamim Noraim achter ons, zijn mijn chevruta-partner en ik vorige week weer begonnen met onze wekelijkse studie. We zijn bijna aan het einde van Rabbi Shlomo Wolbe’s Pirkei Kinyan Da’at – een verzameling van zijn toespraken en lessen over da’at, wat ik hier zal vertalen als spirituele kennis van het volledige zelf.

We waren bezig met het afronden van een hoofdstuk over twee toespraken die Rav Wolbe rond Poerim in 1995 hield. Toen we ons in zijn lessen verdiepten, realiseerden we ons dat hij ook over de parasha van deze week sprak. Ja, zelfs midden in een Poerim–schmooze sprak Rav Wolbe over de twee bomen in Gan Eden, zoals we lezen in hoofdstuk 3 van Genesis. Daarover later meer.

Rav Wolbe begint met Poerim:

Poerim is een dag die volledig in het teken van ahavah / liefde – de liefde voor genade, het ontvangen van de Torah uit liefde, liefde voor God en liefde voor Gods schepselen staat. Op die basis werden alle mitswot van de dag vastgesteld: het lezen van de Megillah, matanot l’evjonim / geschenken aan de armen, mishloach manot / het sturen van voedselgeschenken, en de feestmaaltijd en vreugde. Op deze dag wordt de totaliteit van Israël onthuld in al zijn majestueuze schoonheid en perfectie – in het aspect van Shoshanat Ja’akov, de mooiste bloem qua uiterlijk en geur. Bovendien werd voor hen een poort geopend naar de innerlijke dimensie van de Torah en de mitswot – “De Joden hadden licht, vreugde, blijdschap en eer” – de innerlijke essentie van de heilige Torah is licht, misschien een verborgen licht.

Een chag is vreugde, “En Israël zal zich in U verheugen”, dat wil zeggen, in de blijdschap in het verbond van de Heilige… Deze dag van heelheid van het volk Israël en de openbaring van de innerlijke diepte van de Torah is alleen te vinden op Poerim; geen enkel ander feest onthult dit aspect van de essentie van Klal Yisrael / het collectief van Israël.

Voor zo’n dag is een groot inzicht vereist. Rava zei dat men verplicht is om op Poerim dronken te worden totdat men geen onderscheid meer kan maken tussen “Vervloekt is Haman” en “Gezegend is Mordechai.”

Helemaal prima – zowel een geheugensteuntje als een inspiratie voor hoe Poerim te benaderen. Toch maakt Rav Wolbe vervolgens een scherpe bocht en begint een deel van de Torah-lezing van deze week te bespreken:

Ik heb van mijn vereerde leraren, wiens herinnering een zegen zij, geleerd dat Klal Yisrael op Poerim ernaar streeft om de Etz Ha-Da’at – de Boom van Kennis van goed en kwaad – te overstijgen en te reiken naar de Etz haChayim – de Levensboom.

Zoals vermeld in Talmoed Hullin: “Waar in de Torah wordt naar Haman verwezen? In het vers: “Heb je gegeten van de boom waarvan ik je had verboden te eten?” Zo onthult het eten van de boom tot welk niveau van slechtheid een mens kan afdalen middels het vermogen om te kiezen tussen goed en kwaad.

En dan gaat Rav Wolbe dieper in op de situatie, met woorden die in deze tijd heel krachtig kunnen resoneren:

De val van Haman is tevens het einde van de Perzische ballingschap, en elke keer dat een ballingschap eindigt, bevat het een voorproefje van de uiteindelijke verlossing, waarin de macht van het kwaad volledig teniet wordt gedaan.

Na de verlossing die we ervoeren op wat we nu kennen als Poeriem, kreeg het volk Israël te maken met een toestand waarin het kwaad volledig tenietgedaan is, zodat er geen ruimte meer is om te kiezen tussen goed en kwaad. Er is geen grotere schande voor ons dan dat het mogelijk zou zijn, God verhoede, om het kwaad te kiezen. Mijn leraar, gezegend zij hij, zei altijd dat het uiteindelijke doel van de vrije wil is om geen andere keuze te hebben dan het goede. Op Poeriem verlangen we ernaar om dichter bij de Etz HaChayim te komen – bij de Levensboom.

Geen slechte les. Als we dit koppelen aan Rav Wolbes nadruk op Hitlamdut – leren van onze eigen levenservaringen – is het logisch dat hij ons aanspoort om van Poerim te leren dat we, na onze redding uit de handen van Haman en zijn nageslacht, keuzes moeten maken terwijl we verder leven na de bijna-vernietiging van ons volk. Maar zo eenvoudig is het niet. Hij vervolgt:

Hoe bereik je dat? Zolang onze kennis deze richting nastreeft, zal onze da’at (spirituele kennis van het hele zelf) ons steeds meer leiden naar het kiezen van het goede. We kunnen echter niet ontsnappen aan het kader van de noodzaak om keuzes te maken.

Etz ha-Chayim – de Levensboom – is een nieuw niveau van levende Torah en kedushah / heiligheid – wat het hoogste niveau van da’at / kennis is. Het is niet alleen kennis van keuze, maar kennis van het leven.

We hebben nu onze herfstcyclus van de Yamim Noraim en onze Chagim afgerond. Het is echt tijd om met hernieuwde moed en hernieuwde nesjamot / zielen het nieuwe jaar binnen te gaan. Gezien de gebeurtenissen van de afgelopen dagen gaan we ook voluit 5786 in met een gevoel van tikvah / hoop dat de nachtmerrie die twee jaar geleden begon toen we Simchat Torah vierden, tekenen van einde laat zien en mogelijkheden biedt voor genezing, wederopbouw en een terugkeer naar een volwaardig leven, zelfs in de schaduw van de al veel te grote verliezen van deze twee jaar.

Terugkerend naar Rav Wolbe, kan ik niet anders dan – in ieder geval voor mezelf – denken aan de hitlamdut die ik moet verwerken en waarvan ik moet leren in deze twee jaar. Wat is de da’at – spirituele kennis – die mij – en ons allemaal – kan ondersteunen terwijl we vooruitgaan, bewust van het verleden, hoopvol in het heden en gretig om de les van Rav Wolbe te omarmen terwijl we ernaar streven zijn woorden na te leven:

Etz ha-Chayim – de Levensboom – is een nieuw niveau van het leven in de Torah en kedushah / heiligheid. Mogen we inderdaad streven naar het hoogste niveau van da’at / kennis, niet alleen de kennis van keuze, maar een ware kennis van het leven.

TER FOCUS:

• Welke spirituele inzichten heb je opgedaan tijdens de Heilige Dagen van dit jaar?
• Hoe spreekt Hitlamdut jou op dit moment aan?
• Welke middot vragen ​​om meer aandacht nu je voorbij de Yamim Noraim en Chagim gaat om volledig 5786 binnen te gaan?
• Hoe ervaar je Tikvah op dit moment?

Download dit commentaar

Oorspronkelijke Engelse tekst (met voetnoten)
Use the link to read the original text in English.