Parasha Vajikra
De gave van een stille, liefdevolle ruimte om dichter bij het Goddelijke te komen
Rebbe Nachman van Breslov staat bekend om zijn lessen over de beoefening van hitbodedut (zichzelf afzonderen, in gesprek met HaShem). Volgens hem is het een oefening om tijd door te brengen in afzondering, vaak alleen, om met HaShem te spreken; om de diepe vragen, zorgen en angsten die de ziel kwellen te ‘bespreken.’ Het kan leiden tot een versterking van iemands persoonlijke relatie met het Goddelijke.
“De Rebbe zei: Inderdaad, wanneer God iemand bijstaat in zijn hitbodedut, is hitbodedut als een gesprek tussen vrienden.” (Likutei Moharan, deel II 99:1:3)
De Mussar-traditie omvat ook de beoefening van hitbodedut. Rabbi Shlomo Wolbe schrijft:
“Een levende verbinding met de Schepper – dat is iets geweldigs. Iemand die zich bezighoudt met Torah-studie en het doen van mitswot, is dichtbij [deze verbinding], maar toch bereiken niet velen die. Alleen in tijden van stilte en afzondering [hitbodedut] kan iemand zich volledig bewust zijn van zijn verbinding met de Schepper. Zonder de bewuste wil om dit geweldigs te ontwaken, zal het zeker niet ervaren worden.” (Alei Shur, deel 1, blz. 183, vertaald door Rabbi Avi Fertig)
Rav Wolbe voegt eraan toe: “Hitbodedut wordt niet gemeten aan de hand van afstand nemen van de wereldse zaken, maar eerder aan het bewustzijn van en iemand’s gehechtheid aan zijn spirituele wortels.”
Ik ontdekte deze praktijk voor het eerst vele jaren geleden, tijdens het bestuderen van de parasha van deze week. Geïntrigeerd en geleid door rabbijnse lessen over het eerste woord van de parasha en de manier waarop het in de Torah geschreven staat, וַיִּקְרָ֖א Vajikra, met zijn kleine, hangende aleph, heb ik ‘geroepen worden’ en ‘nadering’ op een zeer diepgaande manier in mijn leven geïntegreerd; in een tijdsruimte gecreëerd voor stilte en een intiem gesprek met het Goddelijke, hitbodedut.
וַיִּקְרָ֖א אֶל־מֹשֶׁ֑ה וַיְדַבֵּ֤ר יְהֹוָה֙ אֵלָ֔יו מֵאֹ֥הֶל מוֹעֵ֖ד לֵאמֹֽר׃
“HaShem riep Moshe en sprak met hem vanuit de tent van samenkomst…”
ויקרא /Vajikra, de wortel ervan (kuf-reish-aleph) kan worden gevonden in Karav, wat ‘naderbij komen’ betekent. HaShem riep Moshe om hem dichterbij te halen.
Onze rabbijnen leren dat dit soort ‘roeping’ een uiting van genegenheid was. HaShem uitte zijn liefde voor Mozes door middel van deze handeling (Rashi over Leviticus 1:1). De Torah suggereert dat deze uitnodiging tot intimiteit kwam door een zachte stem, misschien een gefluister, een uitgeademde adem. Toen Mozes begon met het schrijven van de Torah, ‘wilde hij ויקר v’yikar schrijven, “en het gebeurde”, zoals het geschreven staat over Bileam, wat zou impliceren dat HaShem slechts bij toeval aan Mozes verscheen. HaShem zei hem echter de א toe te voegen, wat Gods liefde aanduidt, maar Mozes maakte die klein (Kitzur Ba’al HaTurim over Leviticus 1:1).
Het is een prachtig inzicht om je zo’n ontroerend gesprek tussen HaShem en Moshe voor te stellen. HaShem corrigeerde Moshe en benadrukte dat de ontmoeting geen toeval was, maar opzettelijk en vol liefde, wat tot uiting kwam in de toevoeging van de aleph. Het Goddelijke wilde Moshe dichterbij brengen met een taal van genegenheid en eenheid, vertegenwoordigd door de aleph. Moshe schreef de aleph klein, wat zijn grote nederigheid weerspiegelde.
Onze rabbijnen vroegen zich af wat de betekenis van deze vajikra was; waarom nu? Wat was het doel? Hoe verschilde deze ervaring tussen HaShem en Moshe van eerdere ontmoetingen? Antwoorden zouden te vinden kunnen zijn in de leerstellingen over de aleph zelf.
“Voor sommigen in onze traditie was het zo dat van alle woorden en letters in de Torah, de enige die God uitsprak de eerste letter van de Tien Geboden was – de letter aleph. De letter van de stilte. De ruimte van Gods aanwezigheid” (zie Radicaal Jodendom: God en Traditie Heroverwogen).
De reden voor deze unieke ervaring in deze tijd kan worden verklaard door de verandering in leiderschap die Mozes op het punt stond mee te maken, de scheiding van het gezag in politiek en in geestelijk.
“Om Mozes te helpen de moeilijke afstand van buiten naar binnen te overbruggen, fluisterde God een bijna onhoorbare klinker, die Mozes naar Hem toe lokte en hem uitnodigde tot verbinding, tot een relatie gebaseerd op de ultieme, mysterieuze eenheid van God en de mensheid. De numerieke waarde van aleph is één, en zo lijkt het erop dat God’s boodschap van liefde ook een boodschap van eenheid was. We horen samen thuis in het binnenste heiligdom – samen met God, samen met de mensheid.” (Rabbi dr. Erin Leib Smokler, over Parsha Vajkira, 18 maart 2016)
In een wereld vol met alle kleuren, smaken en geluiden onder de hemel, is er één krachtig element van het leven dat ontbreekt: stilte. De Franse filosoof Blaise Pascal schreef: “Alle problemen van de mensheid komen voort uit iemands onvermogen om alleen in een kamer stil te zitten” (Pensées, p. 139).
Vajikra. Eén simpel woord. Misverstaan als “toeval”. De stille aleph voegde er doelbewust een liefdevol gebaar aan toe, een nieuwe mogelijkheid: “liefdevol geroepen worden, dichterbij getrokken worden, dichter bij de Eenheid komen.”
Stel je voor dat je op deze manier geroepen wordt…
“Kom in liefde naar mij toe, zachtjes, teder, naar een stille ruimte, we zullen samen verblijven, praat met mij, ik luister, we zullen het samen oplossen!”
Wat is er aanwezig in de stilte – in deze bewust gecreëerde ruimte?
Een wachtruimte, een ruimte van verwondering – gevuld met eindeloze mogelijkheden.
Om in onzekerheid, vol zorgen, verwondering, vragen dichterbij te komen… het Goddelijke wil je horen.
Een moment in de tijd om onszelf tot een toevluchtsoord te maken, om onze persoonlijke worstelingen ter overdenking aan te bieden en inzicht te verkrijgen, zodat we onze roeping en ons doel kunnen zien.
Rebbe Nachman leerde: “Leer mij in waarheid de wegen van hitbodedut en het gesprek met U, Meester van mededogen. Moge ik tot U bidden in mijn eigen woorden, zodat ik altijd met U zal spreken zoals een man met zijn vriend spreekt.” (Likutei Tefilot, deel II, 22:44)
Ik moedig jullie aan, mijn vrienden, om een moment van rust te vinden, alleen met HaShem. Ervaar een spirituele stilte, een stilte van opmerken, van verbinden. Breng je woorden naar het Goddelijke, Vajikra, je bent uitgenodigd… spreek.
Het oorspronkelijke commentaar in het Engels
