Ki Tetseh

Volgens Maimonides bevat Parasha Ki Tetseh het grootste aantal specifieke mitswot van de 613 mitswot. In dit gedeelte, dat deel uitmaakt van de laatste toespraak van Mozes tot de Israëlieten, staan meer dan zeventig afzonderlijke mitswot. Zoals je je gemakkelijk kan voorstellen, bij meer dan 70 mitswot, bestrijkt ons gedeelte zeer uiteenlopende onderwerpen en aspecten van het leven.

Een van deze mitswot vinden we in Deuteronomium 22:6-7:

כִּ֣י יִקָּרֵ֣א קַן־צִפּ֣וֹר  לְפָנֶ֡יךָ בַּדֶּ֜רֶךְ בְּכׇל־עֵ֣ץ  א֣וֹ עַל־הָאָ֗רֶץ אֶפְרֹחִים֙ א֣וֹ בֵיצִ֔ים וְהָאֵ֤ם רֹבֶ֙צֶת֙ עַל־הָֽאֶפְרֹחִ֔ים א֖וֹ עַל־הַבֵּיצִ֑ים לֹא־תִקַּ֥ח הָאֵ֖ם עַל־הַבָּנִֽים׃

“Wanneer er onderweg toevallig door jou een vogelnest wordt aangetroffen, op een of andere boom of op de grond, met jongen of eieren en de moeder zit op de jongen of op de eieren, dan mag je de moeder niet met haar jongen wegnemen.”

שַׁלֵּ֤חַ תְּשַׁלַּח֙ אֶת־הָאֵ֔ם וְאֶת־הַבָּנִ֖ים תִּֽקַּֽח־לָ֑ךְ לְמַ֙עַן֙ יִ֣יטַב לָ֔ךְ וְהַאֲרַכְתָּ֖ יָמִֽים׃

“De moeder moet je weg laten vliegen, dan kun je de jongen voor jezelf nemen, opdat het je goed zal gaan en je lang zult leven.”

Men zegt vaak dat deze mitswa een chok / ankerpunt is, dat niet alleen met het verstand begrepen kan worden. Het is een mitswa die geopenbaard en opgedragen is door de Ene Boven, en dus een verplichting die we geacht worden te vervullen. Een andere observatie, vaak te vinden in vele commentaren, is dat dit een van slechts twee mitswot is waarbij de beloning voor het vervullen van de mitswa letterlijk in de Torah staat. De andere, die we goed kennen, staat in de Aseret HaDibbrot, de Tien Uitspraken:

כַּבֵּ֤ד אֶת־אָבִ֙יךָ֙ וְאֶת־אִמֶּ֔ךָ כַּאֲשֶׁ֥ר צִוְּךָ֖ יְהֹוָ֣ה אֱלֹהֶ֑יךָ לְמַ֣עַן יַאֲרִיכֻ֣ן יָמֶ֗יךָ וּלְמַ֙עַן֙ יִ֣יטַב לָ֔ךְ עַ֚ל הָֽאֲדָמָ֔ה אֲשֶׁר־יְהֹוָ֥ה אֱלֹהֶ֖יךָ נֹתֵ֥ן לָֽךְ׃

“Eer je vader en je moeder, zoals de Eeuwige, je God, je geboden heeft, opdat je dagen verlengd zullen worden en het je goed zal gaan in het land dat de Eeuwige, je God, je geeft.”

Sommige commentatoren merken op dat deze overeenkomst tussen de twee mitswot ons leert dat het er niet toe doet of een mitswa als zwaarwegend en van hoge waarde wordt beschouwd, of als minder zwaar en misschien van geringere betekenis, een lang leven is de gemeenschappelijke noemer. Rashi leert bijvoorbeeld:

Als bij een gemakkelijk gebod, dat geen financieel verlies inhoudt, de Schrift zegt: ‘Doe dit opdat het je goed zal gaan en je dagen verlengd zullen worden’, dan volgt à fortiori dat dit minimaal de beloning zal zijn voor het vervullen van geboden die moeilijker zijn om na te leven. (Chullin 142a)

Dus, in zekere zin, maakt het niet rekening houden met het verschil tussen “lichtere” en zwaardere mitswot deel uit van het proces dat ons leert de Heilige te dienen en naar kedushah te streven, ongeacht de mitswa en welke beloning dan ook. De mitswa in ons gedeelte dient om ons te oefenen in compassie.

Rabbi Adin Steinsaltz merkt op:

“Door af te zien van het uitbuiten van de zorg van de moeder voor haar jongen, toont men respect voor leven en moederschap. Daarom zal God degene, die deze mitswa vervult, belonen met een lang leven en voorspoed.”

Er is een overvloedige discussie over deze verzen en over deze mitswa, en dat gaat soms zo ver dat dit alleen zou kunnen verwijzen naar de nesten van koshere vogels. Ook kwam ik verschillende verwijzingen tegen naar Rabbi Shlomo Wolbe, die dit verbindt met een bredere les over rachamim / compassie. Dit is bijzonder passend in deze maand Elul, waarin wij ons diepgaand bezighouden met cheshbon ha-nefesh / het dagboek van de ziel bijhouden, terwijl we ons voorbereiden op de Yamim Noraim – de Ontzagwekkende Dagen. Rachamim / Compassie is een belangrijke middah deze maand, en voor onze gecompliceerde tijden.

Als we de mitswa over het vogelnest, waar we de moeder zien die over haar kuikens waakt, beschouwen als een “lichtere” mitswa in termen van belangrijkheid, `dan zouden we misschien moeten nadenken over Rav Wolbe’s les:

Het is normaal voor een mens die de wereld wil verbeteren om te denken aan grootse methoden die een brede reikwijdte omvatten, of aan wereldwijde organisaties voor vrede of gerechtigheid. Maar wie zichzelf wil verbeteren, zou ook moeten denken aan grote en indrukwekkende daden van chesed / liefdevolle vriendelijkheid en kedushah / heiligheid. Wanneer we minder gewichtige daden vanuit dit perspectief benaderen, moeten we proberen na te denken welke verbetering van jezelf zou kunnen voortkomen uit kleine daden, die nauwelijks inspanning vergen.

De waarheid is dat ieder mens juist is opgebouwd uit kleine daden. De medische praktijk illustreert dit punt: de hoeveelheid van het werkzame bestanddeel in elk medicijn is minuscuul, misschien één milligram. Als het medicijn een grotere hoeveelheid van dit bestanddeel zou bevatten, zou het zelfs schade kunnen veroorzaken in plaats van genezen. Men zou er zelfs aan kunnen sterven …

Dit is het eerste principe van werken aan jezelf: de methode van er aan werken mag in geen geval belastend zijn.

Pirkei Avot leert: “Wees even aandachtig voor een ‘lichte’ mitswa als voor een ‘zware’, want je kent de beloning van mitswot niet.”

In het meerdelige werk Tenu’at HaMussar staat dat Rabbi Reuven Dessler leerde:

Wanneer je aan jezelf werkt om beter te worden, is het gemakkelijk om ontmoedigd te raken omdat je niet genoeg vooruitgang ziet. Blijf proberen en geef niet op. Elke kleine vooruitgang is een succes.

Met andere woorden, ons zielswerk roept ons op om ieder aspect van het leven, evenals ieder van God’s schepselen, te benaderen met het oog op rachamim / compassie, chesed / liefdevolle vriendelijkheid en met een blik gericht op hoger reiken in kedushah / heiligheid. En laten we daaraan toevoegen: kavod / eer.

Commentaar gevend op onze verzen leert Rabbi Mozes ben Nachman, de RaMBaN:

‘Wanneer er onderweg toevallig door jou een vogelnest wordt aangetroffen…’ Dit is een duidelijk te begrijpen mitswa, evenals die van het niet slachten van een moeder en haar kalf op dezelfde dag (Leviticus 22:28), aangezien de reden voor beide is dat wij geen wrede aard zouden moeten hebben, en niet zouden moeten falen om empathisch te zijn …

De bedoeling achter alle mitswot is om ons ten goede te komen, niet God. Alles wat ons geboden is, is zo bedoeld dat Gods schepselen gezuiverd worden van verkeerde gedachten en slechte karaktereigenschappen.”

Er is een vaak geciteerd gezegde: “Het leven zit in de details.” Ik denk dat onze Mussar-bril – bij het lezen van de mitswa over shiluach ha-kan, het wegsturen van de moeder-vogel, samen met de lessen van de generaties dat we niet de beloning moeten afwegen wanneer we de kans krijgen een heilige verplichting te vervullen – ons minstens twee belangrijke reminders hiervoor biedt:

• Inderdaad, “het leven zit in de details”, en onze studie en bezig zijn met Mussar helpen ons om ons te richten op wat voor ons ligt, terwijl we streven de beste versie te worden van wie we kunnen zijn.
• Hoewel grootse daden en brede inspanningen belangrijk zijn, moeten we als individuen, als dragers van een neshamah / ziel, klein beginnen. We moeten bedenken dat het ons doel is om, behalve een verschil te maken, een leven te leiden van heiligheid en betekenis. Zo zeggen wij altijd: ‘nog vele jaren.’

VOOR FOCUS:

• In onze Mussar-praktijk leren we om keuzes te zien als nekudot ha-bechirah / keuzepunten. Hoe doet deze les je nadenken over je benadering van mitswot en je keuzepunten?
• Hoe zie jij je kleine daden en inspanningen leiden tot een grotere impact bij het in de praktijk brengen van Mussar?
• Waar, in je leven en in je relaties van vandaag de dag, zou je kunnen streven naar meer chesed / liefdevolle vriendelijkheid en rachamim / compassie?

Download deze parasha

Oorspronkelijke Engelse tekst (met voetnoten)
Use the link to read the original text in English.