Parasha Ekev

We blijven de druk voelen die ons volk in deze dagen ervaart. En in onze parasha blijft Mozes de beproevingen herhalen waarmee de Kinderen van Israël te maken hebben, als hun reis naar Eretz Yisrael zijn einde nadert.

In Deuteronomium 8:2-3 lezen we:

וְזָכַרְתָּ֣ אֶת־כׇּל־הַדֶּ֗רֶךְ אֲשֶׁ֨ר הוֹלִֽיכְךָ֜ יְהֹוָ֧ה אֱלֹהֶ֛יךָ זֶ֛ה אַרְבָּעִ֥ים שָׁנָ֖ה בַּמִּדְבָּ֑ר לְמַ֨עַן עַנֹּֽתְךָ֜ לְנַסֹּֽתְךָ֗ לָדַ֜עַת אֶת־אֲשֶׁ֧ר בִּֽלְבָבְךָ֛ הֲתִשְׁמֹ֥ר מִצְוֺתָ֖ו אִם־לֹֽא׃

Denk dan aan heel de weg die de Eeuwige, je God, je deze afgelopen veertig jaar heeft laten gaan om, je door ontberingen op de proef te stellen, te weten te komen of het wel je hartewens is je aan Zijn geboden te houden of niet.

וַֽיְעַנְּךָ֮ וַיַּרְעִבֶ֒ךָ֒ וַיַּאֲכִֽלְךָ֤ אֶת־הַמָּן֙ אֲשֶׁ֣ר לֹא־יָדַ֔עְתָּ וְלֹ֥א יָדְע֖וּן אֲבֹתֶ֑יךָ לְמַ֣עַן הוֹדִֽיעֲךָ֗ כִּ֠י לֹ֣א עַל־הַלֶּ֤חֶם לְבַדּוֹ֙ יִחְיֶ֣ה הָֽאָדָ֔ם כִּ֛י עַל־כׇּל־מוֹצָ֥א פִֽי־יְהֹוָ֖ה יִחְיֶ֥ה הָאָדָֽם׃

Hij legde je ontberingen op door je honger te laten lijden en gaf je het manna te eten dat jij niet kende en dat ook je voorouders niet gekend hebben, om je duidelijk te maken dat de mens niet alleen door brood in leven kan blijven, maar dat door alles, wat op bevel van de Eeuwige ontstaat, de mens in leven kan blijven.

Rabbi Adin Steinsaltz, z”l, wiens vijfde jaartijd we deze week gedenken, merkt in zijn commentaar op de Tanach op:

Naast de praktische gehoorzaamheid aan Gods geboden is het belangrijk voor Israël om zijn collectieve nationale geheugen te bewaren, waarin de periode van omzwervingen in de woestijn wordt omvat, die nu zijn einde nadert. “Je zult de hele weg gedenken die de Eeuwige, je God, je deze veertig jaar in de woestijn heeft geleid.” En God deed dit om je te kwellen, zodat je gewend zou raken aan nomadische omstandigheden en ballingschap, en ook om je te beproeven, om te weten en te openbaren wat er in je hart is: Zul je Gods geboden houden of niet.

In een les over deze verzen citeert Rabbi Yerucham Levovitz een passage van onze Wijzen waarin staat:

Er werd in een baraita met betrekking tot beproeving onderwezen: Rabbi Shimon ben Jochai zegt: De Heilige, gezegend zij Hij, gaf Israël drie kostbare geschenken, die alle alleen door middel van lijden werden gegeven, waardoor Israël werd gezuiverd zodat zij waardig zouden zijn om ze te ontvangen. Deze geschenken zijn: Torah, Eretz Yisrael en de Komende Wereld.

Lijden is een deel van de menselijke ervaring, en een deel van de ervaring van ons volk.

Veel mensen hebben het gevoel dat we nog steeds op de proef worden gesteld in onze tijd. Afhankelijk van hoe iemand de lessen van onze traditie begrijpt, zal ieder anders reageren op de theologie – namelijk dat God ons op de proef stelt en uiteindelijk voor ons zal zorgen wanneer alles gezegd en gedaan is, als we trouw de mitzvot volgen.

Ik ben vaak het volledige spectrum aan reacties tegengekomen, vooral wanneer een Va’ad waar ik deel van uitmaak werkt aan de middot van Bitachon / Vertrouwen en Emunah / Geloof. Deze middot hebben een vrij uitgesproken theologische positie in de lessen van de klassieke Ba’alei Mussar. Toch zijn er veel manieren om de lessen uit onze traditie te lezen, te horen en te begrijpen. Zoals onze Wijzen leren:

יֵשׁ שִׁבְעִים פָּנִים בַּתּוֹרָה – Er zijn zeventig gezichten van de Torah.

In Sha’arei Teshuvah leert Rabbeinu Yonah Gerondi:

Weet dat er verheven ma’alot/deugden zijn gegeven in de positieve geboden, zoals: De deugd van vrije keuze, zoals er staat (Deuteronomium 30:19): “en kies het leven”; en de deugd van Torah-studie, zoals er staat (Deuteronomium 6:7): “en je zult erover spreken”; en de deugd van wandelen in de wegen van de Eeuwige, zoals er staat (Deuteronomium 28:9): “en je zult in Gods wegen wandelen”; en de deugd van overpeinzing van de grootheid van de Eeuwige, zoals er staat (Deuteronomium 4:39): “Weet daarom vandaag en houd het in gedachten dat alleen de EEUWIGE God is in de hemel boven en op de aarde beneden; er is geen andere God,” en David zei (Psalmen 14:2): “De Eeuwige ziet neer uit de hemel op de mensheid om uit te vinden wie verstandig is, wie God zoekt”; en de deugd van het gedenken van Gods goedheid, zoals er staat (Deuteronomium 8:2): “Gedenk de hele weg die je Eeuwige God je heeft laten gaan” … zoals er staat (Leviticus 11:44): “en jullie zullen jezelf heiligen en jullie zullen heilig zijn” … en de deugd van liefde, zoals er staat (Deuteronomium 6:5): “En je zult de Eeuwige, je God, liefhebben”; en de deugd van verbondenheid, zoals er staat (Deuteronomium 10:20): “Aan God zul je je hechten.”

Rabbeinu Yonah geeft hier een opsomming van de vele manieren waarop onze traditie ons heeft geleerd ons te verbinden met de Eeuwige. Als studenten en beoefenaars van Mussar kunnen we waarschijnlijk zien hoe deze verschillende mitzvot ook verbonden zijn met de middot die we bestuderen en trachten te versterken binnen onze ziel, terwijl we deze sterke punten in onze woorden en daden omzetten. Een paar voorbeelden:

“De deugd van vrije keuze” – het belang van Nekudot Bechirah / keuzepunten, zoals onderwezen door Rabbi Eliyahu Dessler en anderen.
“De deugd van wandelen in de wegen van de Eeuwige” – Het navolgen van de Heilige is een belangrijk principe, zoals ons geleerd wordt dat wij geschapen zijn B’tzelem Elohim / “Naar het beeld van God.” Het is vermeldenswaardig dat Rabbi Moshe Cordovero’s Tomer Devorah een Mussar-werk is dat les geeft over hoe men Gods middot kan navolgen.
“De deugd van overpeinzing van de grootheid van de Eeuwige.” Dit kunnen we verbinden met de middah van hitbonenut / introspectie en zelfonderzoek, zoals te vinden in de lessen van Rabbi Shlomo Wolbe en anderen.
“De deugd van het gedenken van Gods goedheid”, zoals er staat in onze parasha: “Gedenk de hele weg die de Eeuwige, je God, je heeft laten gaan.” (Deuteronomium 8:2) Hier zien we de middah van zechirah / gedenken.

Ieder van ons zal de principes die Rabbeinu Yonah uiteenzet op onze eigen unieke manier invullen – en gebaseerd op onze middot en onze zielencurricula. We zullen ze ook vervullen afhankelijk van hoe we deze oproepen interpreteren en integreren in ons hart, onze ziel, ons handelen en ons leven. Elke dag kan ons tot een andere reactie en houding brengen. Zeker in deze tijden worden we nog scherper uitgedaagd. Onze Ba’alei Mussar zouden de noodzaak benadrukken van Bitachon / Vertrouwen en Emunah / Geloof, evenals andere middot als bakens en hulpmiddelen om ons te helpen het leven en zijn uitdagingen aan te gaan, en ons evenwicht te bewaren temidden van alles.

Met betrekking tot Bitachon leert Rabbi Itamar Schwartz, auteur van Bilvavi Mishkan Evneh:

Er zijn twee manieren waarop onze ziel de kracht van Bitachon gebruikt. De ene soort Bitachon is, eenvoudig gezegd, vertrouwen hebben in HaShem (God). Dit moet goed uitgelegd worden, want we weten ook dat we inspanning (hishtadlut) moeten verrichten, dus we moeten begrijpen hoe we ons Bitachon in balans brengen met onze menselijke inspanningen. De tweede soort Bitachon is vertrouwen hebben in jezelf, wat in onze taal bitachon atzmi, “zelfvertrouwen,” wordt genoemd.

Zoals met zoveel in ons leven, moeten we worstelen met de middot en hoe we ze begrijpen en integreren in ons leven. Het is misschien niet altijd gemakkelijk – maar ik weet dat ik mijn “Mussar-gereedschapskist” van onschatbare waarde vind om te streven naar balans.

TER OVERWEGING:

Op welke middot leun jij in deze uitdagende tijden?
Welke middah of middot zou je naar voren willen halen om jezelf te versterken in deze tijden?
Welke middah of middot dagen je juist uit in deze tijden?